Techne i technika. Elektronika, aleatoryzm.

18.02.2012 (sobota) / Studio Radia Lublin, ul. Obrońców Pokoju 2 / godz. 19.00
Ogłoszenie konkursu na twórczą interpretację utworów Johna Cage’a
Koncerty:
John Cage Imaginary Landscape No. 4, Krzysztof Knittel O tym, czego nie ma
Wykonawcy: uczniowie Ogólnokształcącej Szkoły Muzycznej I i II stopnia im. Karola Lipińskiego w Lublinie, dyr. Krzysztof Knittel (Polska)
wind child Index - eRikm (Francja), dieb13 (Austria)

Wstęp wolny na koncerty.

19.02.2012 (niedziela) / Radio Centrum – 98,2 FM / godz.17.00
Audycja o Johnie Cage’u.
Prowadzenie: Tomek Kowalewicz, Goście: Hubert Wińczyk, Piotr Tkacz (Polska)

20.02.2012 (poniedziałek)/ Radio Lublin – 102,2 FM / godz.20.00
Performance radiowy. Audycja o Johnie Cage’u.
Prowadzenie: Grażyna Lutosławska, Goście: Hubert Wińczyk, Piotr Tkacz (Polska)

Ogłoszenie konkursu na interpretację/parafrazę utworów Johna Cage’a.
Kurator: Michał Mendyk

Przedmiotem konkursu jest współczesna interpretacja/parafraza wybranych utworów Johna Cage’a. Konkurs ma charakter otwarty – mogą w nim wziąć udział zarówno muzycy profesjonalni, jak i osoby działające na polu improwizacji bez warsztatu akademickiego. Istotnym elementem konkursu jest wyłonienie utworów, które będą prezentowały oryginalność i „świeże” spojrzenie na muzyką współczesną i jednocześnie będą pokazywały aktualność i atrakcyjność dorobku Johna Cage’a poza hermetycznymi kręgami akademickimi. Chcemy, by konkurs zainspirował współczesnych polskich artystów reprezentujących różne gatunki i dyscypliny do rozwijania jego idei. Konkurs będzie promowany na łamach mediów lokalnych i ogólnopolskich.

Nadesłane prace będzie oceniać jury, w skład którego wejdzie kurator oraz zaproszeni przez niego specjaliści w dziedzinie muzyki współczesnej, improwizacyjnej oraz twórczości Johna Cage’a. W drodze konkursu wyłoniony zostanie jeden zwycięzca, który otrzyma nagrodę pieniężną. Nagrodzony utwór zostanie zaprezentowany na koncercie finałowym we wrześniu 2012 roku.

„O tym, czego nie ma” – Krzysztof Knittel (Polska)

Czy najlepszą analizą jakiejś kompozycji jest napisanie wariacji na jej temat? Tego nikt nie wie na pewno, dopóki sam nie spróbuje. Tematy i forma nowej kompozycji będą zaczerpnięte z Imaginary Landscape No. 4 Cage’a oraz z mojego własnego solowego utworu free for MacWin. A mottem jest zdanie Cage’a z jego wykładu o komunikacji: „ co jest bardziej muzyczne – ciężarówka przejeżdżająca obok fabryki czy ciężarówka przejeżdżająca obok szkoły muzycznej?”

wind child Index- eRikm (Francja), dieb13 (Austria)

John Cage jest ich babcią, zaś Africa Bambaata jest ich dziadkiem. ERikm i dieb13 od lat artystycznie wykorzystują gramofony w studio i na żywo w trakcie występów przed publicznością. Programowo stawiają sobie wyzwania, stale eksperymentując z materią dźwiękową – uprzednio nagraną, odtworzoną z płyty czy też zremiksowaną na nowo podczas sonicznego performansu, który staje się wysokooktanowym spotkaniem historii muzyki i apercepcji zachodzącej pomiędzy szelakiem, którym pokryte są stare płyty gramofonowe, a cyfrowym samplingiem. W trakcie wykonania wind child Index duet zrobi to co zwykle, bo ich muzyka nie istniałaby bez Cage’a. Tym razem jednak zrobią to jeszcze lepiej …

Performance radiowy. Audycja o Johnie Cage’u. – Hubert Wińczyk (Polska), Piotr Tkacz (Polska)

Audycja poświęcona twórczości Johna Cage’a. Obok próby przybliżenia słuchaczom sylwetki amerykańskiego kompozytora i czytania wybranych fragmentów jego pism, goście podejmą się wykonania niezdeterminowanych partytur Cage’a przy użyciu urządzeń i instrumentów elektronicznych. Całość pomyślana jako próba refleksji nad rolą i znaczeniem technologii oraz mediów w procesie tworzenie, odbiorze i rozpowszechnianiu muzyki, zwłaszcza tej zwanej awangardową.

www.johncageyear.pl

O black metalu wiele osób mówi, jeszcze więcej go nienawidzi, ale tak naprawdę mało kto go słucha. Co dziwi, bo w mniej kontrowersyjnych formach jest on powoli oswajany przez mainstream. Pitchfork trzyma rękę na pulsie, black metal wszedł na indie-salony już kilka lat temu, wraz z przychylnymi recenzjami Xasthura. W tym roku także nie zabrakło go w podsumowaniach. Wprawdzie na Kongresie Kultury to jeszcze Aphex Twin „remiksował” Pendereckiego a kilka lat wcześniej na innym festiwalu Scanner podawał rękę Salvatorre Sciarrino (interesujące, że w obu wypadkach zaproszono artystów wypalonych, którzy od dekady, a może i dekad, nie zaproponowali nic interesującego), ale już na OFF-festivalu prezentowało się Liturgy, wydane z resztą przez jedną z największych niezależnych wytwórni – Thrill Jockey. Liturgy w poniższym podsumowaniu nie ma – nie dlatego, że to już „mainstream” black metalu. Trochę nie ma sensu wyważać otwartych drzwi, recenzując po raz kolejny ich, skądinąd dobrą, płytę. Po prostu, jak zwykle, najciekawsze rzeczy w black metalu wydarzyły się na obrzeżach, z dala od blasku fleszy. I tak zapewne zostanie, bo wątpliwe, by spętany polityczną poprawnością świat kuratorów i łowców ministerialnych dotacji zechciał podawać oficjalnie rękę „kumplom Nergala”. Poniżej subiektywny przegląd wartościowych, dziwnych i moim zdaniem istotnych płyt black metalowych z 2011 roku. Jasne, można było pisać jeszcze o kosmicznej black-prog psychodelii Njiqahdda i ich pokrewnych projektach, drążyć post-rockowe skrzydło Cascadian black metalu, dodać dla kontrastu jakąś płytę z super intensywnym black noisem Sutekh Hexen lub Wold czy wreszcie dorzucić zwykłą, solidnie ortodoksyjną, black metalową płytę. Musiałbym zająć połowę numeru „Glissanda” – a i tak byłoby mało. Rozpiętość stylistyczna pokazuje tylko, że black metal to obecnie jeden z najbardziej żywych odłamów muzyki rockowej. Mam nadzieję, że po przeczytaniu tego artykułu uda się złapać w czarne sidła paru neofitów.

Lugubrum
Face Lion Face Oignon
Aphelion Productions

Black metal i poczucie humoru oficjalnie się wykluczają, ale w przypadku Lugubrum możemy chyba mówić o udanym zespoleniu. Belgowie wplatają humor w swoją muzykę niezwykle subtelnie, od 1992 roku tworząc szalone mariaże stylów, których nie pozazdrościliby surrealiści, kreślący swoje cadavres exquis. Lugubrum przybierają tak różne maski, że niemożliwe staje się rozszyfrowanie intencji scenicznych i źródeł tej żonglerki konwencjami. Może to wynik inspiracji (zdecydowanie nie interesuje ich black metal wyrażający się w przynależności do „sceny”), a może przyczyn należy szukać gdzie indziej. Dość, że zabawa sprawia im przyjemność – spontaniczność, z jaką sięgają po nietypowe instrumenty i budują z ich pomocą skomplikowane diabelskie miniatury, nie jest udawana. Myślę, że uprawnione jest postawienie ich obok krajan z Univers Zero czy Francuzów z Art Zoyd – zespołów tworzących podwaliny awangardy progresywnego rocka.
Z płyty na płytę Lugubrum odchodzą od klasycznej black metalowej surowizny, sięgając po drodze po dość nieprawdopodobne środki. Mieliśmy więc saksofon, banjo, plemienną muzykę z Konga. Teraz idą krok dalej. Tytuł ostatniej płyty to propozycja stanięcia twarzą w twarz z lwem i cebulą. Nie trzeba czekać, aż rozpoczną się partie grane na grzebieniu (!) w Jaffa. Od pierwszych taktów gitary wiadomo, że Lugubrum będą wplatali muzyczne ornamenty i epigrafy według sobie tylko znanego klucza. Na tej bastardyzacji klasycznych formuł – jazz-rockowych, post-punkowych, country & western itd., na dysonansach i przekształceniach, budowane jest napięcie w dalszej części albumu. W systemie estetycznym o hierarchicznych regułach, jakim jest black metal, takie radykalne „odrzucenie reguł bez ich pogwałcenia” jest nieczęste, zatem Face Lion Face Oignon słusznie zasługuje na wyróżnienie. Tym bardziej, że jest to album w którym proporcje pomiędzy eksperymentem a przystępnością, wulgarnością i finezją, zwariowanym punk-country a nieprzyjemnym i opętanym wokalem, są ewenementem na skalę światową.

Jute Gyte
Impermanence
Jeshimoth Entertainment

Spośród wielu udanych epifanii ducha maszyn za pośrednictwem black metalowej estetyki tylko kilka można zaliczyć do udanych, wśród nich chociażby niedokończoną (w chwili pisania tego tekstu) trylogię francuskiego Blut Aus Nort (777 – Sects, 777 – The Desanctification, i zapowiadaną na 2012 rok 777 – Cosmosophy). Podobieństw pomiędzy Jute Gyte i Blut Aus Nort jest kilka (oba zespoły są jednoosobowe, w obu słychać echo postmodernistycznego braku hamulców w sięganiu po rozmaite estetyki, oba na swój sposób osadzone są w progresywnych poszukiwaniach), ale równie wiele je różni. Przy całym rozmachu ostatniego albumu Blut Aus Nord jednak to Impermanence Adama Kalmbacha zasługuje w tym miejscu na wzmiankę. Opowieść rozgrywająca się w ponurym, dystopicznym krajobrazie przyszłości rozpoczyna się w miejscu, w którym King Crimson wznieśli się na szczyty swoich mocy twórczych – mam na myśli Red z 1974 roku. 7 monstrualnie pogmatwanych utworów wyprodukowano w manierze odległej od black metalowych stereotypów. Potężny bas dominuje nad gitarami, te zaś osadzone są w niższych rejestrach niż na większości leśno-jaskiniowych produkcji. Chociaż nie brakuje tu momentów szybkich i agresywnych, na Impermanence króluje przede wszystkim dysonans i nagłe zmiany tempa, jednak bez przesadnej technicznej ekwilibrystyki. Kalmbach jest kompetentny, nie tylko na poziomie odliczania metrum ze stoperem (to zadanie ułatwia mu fakt, że perkusję zastępuje automat), ale również w pisaniu mechanicznych hymnów i wydobywaniu z siebie dość niezwykłych krzyków. To metal niesłychanie skondensowany i bezkompromisowy. Chciałoby się dodać przedrostek „post-”, gdyby nie fakt, że stał się on dzisiaj oznaką przewidywalnego „progresu” przy użyciu błahych środków stylistycznych.

Botanist
I: The Suicide Tree / II: A Rose From The Dead
tUMULt

Zlokalizowana na Zachodnim Wybrzeżu wytwórnia tUMULt pieczołowicie dokumentuje niszowe zjawiska muzyczne dla wymagających. Dwupłytowy debiut jednoosobowego projektu Botanist z San Francisco doskonale pasuje do katalogu, w którym znajdziemy m.in. płyty Thuja czy Acid Mothers Temple, cyfrowe reedycje limitowanych 7” wydawanych przez ostatnich 20 lat przez niemiecką Drone Records, uszkodzone noise-popowe electro Black Bug czy black metal tak niemożliwie przesterowany, że w informacji prasowej sama wytwórnia porównuje go do nagrań Philipa Jecka. Nikogo nie powinno zdziwić więc, że I: The Suicide Tree… jest radykalnym manifestem muzycznym. W warstwie ideologicznej skierowanym przeciwko ludzkości, pisanym jednak z pro-ekologicznej perspektywy. Człowiek jest wirusem toczącym Ziemię, a jedynym ratunkiem dla naszej planety jest nasz skrajne odosobnienie, w którym winniśmy doczekać końca homo sapiens i tryumfu zielonego królestwa przyrody. Wszystko to ma się zapewne dokonać w towarzystwie niebywałej muzyki Botanist, wykonywanej na cymbałach i perkusji, bez użycia gitar i instrumentów elektrycznych, ale z pełną werwą i awangardowym zacięciem. Sięgnięcie po instrument goszczący głównie na festiwalach folkowych opłaciło się, chociaż większość osób, z którymi rozmawiałem, miała problem z wytrwaniem przy głośnikach. Moim zdaniem to jednak bardzo udana, świetnie napisana, choć bez wątpienia dziwaczna i wyczerpująca płyta. 40 utworów (tak!), z których najkrótszy ma dziewięć sekund a najdłuższy niecałe pięć i pół minuty emanuje niepokojącą aurą. Cymbały, o tembrze przypominającym klawesyn, tylko pozornie mają płaskie i jednowymiarowe spektrum brzmieniowe. Artykulacji jest tu bez liku, raz brzmią one podobnie do gitary, innym razem jak zatrważające dzwony. Gęsto tkane tremola zlewają się w rezonujący, metaliczny dron i w kulminacyjnych momentach eksplodują, podkreślając dramaturgię. Chrapliwy, syczący, a jednocześnie gadzi głos lidera pasuje świetnie do tej leśnej, zbutwiałej muzyki. Balansująca pomiędzy kuriozum, diabelskim chichotem, a rewolucyjnym ekspresjonizmem, płyta Botanist popycha black metal w nieznane strony.

Dead Reptile Shrine
The Sun Of Circles and Wood
Weird Forest

„(…) świat bezkręgowych larw,
skąd odrywa się bezkresna noc
bezużytecznych insektów:
wszy,
pchły,
pluskwy,
komary,
pająki,
tworzy się
tylko dlatego, że ciało zawsze
traciło z głodu
swą pierwotną spoistość
i traci z powodu powiewów,
z powodu gór,
z powodu bandaży,
z powodu nieskończonych teorii
czarne i gorzkie dymy
gniewu
swej energii”

Tak podsumował kondycję ludzką w roku swojej śmierci Antonin Artaud w swoim manifeście Teatru Okrucieństwa. Poszukiwania ożywczych mitów, które miałyby pomóc podnieść nas z upadku, popchnęły go w stronę praktyki pierwotnych rytuałów, alchemii słowa i, ostatecznie, obłąkania. Owe demoniczne, „szalone złudzenia bycia w świecie”, jak pisał Artaud, to zwierciadło w którym odbija się muzyka fińskiego zespołu Dead Reptile Shrine. Tutaj zatraca się granica między atonalnością a prymitywizmem, psychodelią a maligną. Ich nowa płyta to gigantyczny (132 minuty) hołd nieukierunkowanej, amuzycznej, pierwotnej energii, której strumienie skupiają się w krótkich erupcjach. Pozbawione szkieletu konstrukcyjnego rozumianego jako następstwo zwrotki i refrenu, a często nawet i rytmicznego porządku, utwory zebrane na The Sun Of Circles and Wood mają powab wyimków z ponurego rytuału, formą przypominający jam session w siarce i smole. Abstrakcyjny i duszny w swojej aurze materiał przypomina manierą no-wave’owy noise, dochodzący tym razem ze zbrukanego krwią i sperma katafalku – hałas i dysonans są tu uprawnionym środkiem ekspresji, niewiele jest riffów, solówek i tego, co wszyscy nazywają muzyką rockową. Płyta Finów jest jednoznacznie teatralna w swojej nadekspresji, jednak bez sięgania po oczywiste środki (nie ma tu akustycznych interludiów, ckliwych klawiszy, damskich, eterycznych śpiewów i bombastycznych sampli). Utwory w rodzaju Nuclear Cult przywołują na myśl studyjne zabawy The Residents, Summer Forest’s Magic mają wiele wspólnego z psychodelicznym folkiem z wytwórni Jewellered Antler czy Digitalis, a zdecydowanie rytmiczne, podlane post-punkowym sosem Horned Moon God to hołd dla zespołów takich, jak Bathory czy Venom w postmodernistycznym stylu charakterystycznym dla fińskiej sceny metalowej. Równie wciągający, co ponury i chory świat Dead Reptle Shrine wyróżnia się na tle jednakowych, gatunkowych kalkomanii i pokazuje, że aby być „kvlt” nie trzeba korzystać z odpowiedników fotoszopa w muzyce.

Peste Noire
L’ordure à l’état pur
La Mesnie Herlquin

Jak wiele zebranych w tym podsumowaniu albumów, tak i zeszłoroczny koncept-album Peste Noire wymyka się jednoznacznym ocenom i zasługuje na miano dzieła totalnego. Epicka i na wskroś francuska [sic! – red.] (nie tylko w warstwie tekstowej, ale i muzycznej) płyta stanowi doskonały przykład na to, jak pojemnym gatunkiem może być black metal. Peste Noire sięgają bez oporów po francuski szanson, hardcore punk, rozbudowaną sekcję dętą, stopy z Rolandów TR-808, polkę i ska, bzyczącą produkcję, za którą równie dobrze mógłby być odpowiedzialny Steve Albini, wielokrotnie łącząc to wszystko w niebezpośredni sposób ze średniowiecznymi inspiracjami, co było i pozostaje ich znakiem rozpoznawczym. W tym klimacie, a jednocześnie naładowany szczegółami jak perwersyjny, rokokowy ornament, album ten tryska pomysłami i jest kompletnym zaprzeczeniem prymitywizmu. Zadziwiające, że podczas każdej z tych wycieczek wciąż czuje się, że Francuzi grają chropowaty black metal i noszą podczas koncertów corpsepainty. Trudno o tym zapomnieć także dzięki wyjącym wilkom, odgłosom przeładowywania broni i dość przejmującym wokalom Famine’a, które, niezależnie od podkładów, snują się między klasycznym black metalowym shriekiem a histerycznym opętaniem Lindy Blair z filmu Egzorcysta. Długie, wręcz bardzo długie utwory (mają kolejno 10, 8, 20, 2 i 9 minut) są napisane świetnie i nawet, jeśli mogą razić kalejdoskopowym natłokiem klimatów, nigdy nie zamieniają się w efekciarski misz-masz. Dwudziestominutowy J’avais rêvé du nord mógłby stać się czarnym wzorcem dla przyszłych pokoleń scenarzystów, którzy chcieliby zekranizować jakieś płótna Delacroix – jest w nim zarówno zapach bagietek, jak i kopcących pochodni, a od nadmiaru narodowej dumy, która nieuchronnie prowadzi tu do oczyszczającej agresji aż w nim kipi. To odważna, energetyczna propozycja, pełna zaskakujących zwrotów i świadectwo talentu ocierającego się o geniusz.

Circle Of Ouroborous
Eleven Fingers
Handmade Birds

Prawdopodobnie najmniej ortodoksyjna płyta w tym i tak mało ortodoksyjnym zestawieniu. Eleven Fingers ma w sobie jednak najwięcej zimna. Fiński zespół, który niegdyś zajmował się mniej lub bardziej klasycznym black metalem, podryfował kilka lat temu w stronę sennego shoegaze’u, post-punka i eterycznego death rocka. Recenzenci ze sklepu Aquarius Records z San Francisco celnie spostrzegli, że tak brzmiałby black metal, gdyby zabrał się do niego Ariel Pink. Istotnie, Eleven Fingers gra z pamięcią i uruchamia pokłady wspomnień niczym pełnoprawne wydawnictwo z nurtu „hypnagogicznego popu”. Wyprane z sopranów brzmienie jest organiczne, a wyblakłe gitary, dochodzące z zaświatów, przeistaczają się w plamy o różnych odcieniach szarości, brzmią jak syntezator zsamplowany z telewizyjnego dramatu, zarejestrowanego na starej taśmie VHS wiele dekad temu. Circle Of Ouroborous zrezygnowali z agresywnych wokali – i to odróżnia ich od np. Xasthura, który dzięki podobnej manierze zwrócił na siebie uwagę krytyków, którzy szerokim łukiem obchodzili do tej pory black metal. Ta bardzo instrospektywna i posępna jednak płyta mogłaby ukazać się w latach 80. Dziwaczny, niepokojąco wciągający łącznik pomiędzy zimną falą, psychodelią a black metalem.

Krallice
Diotima
Profound Lore

Krallice dla wielu ortodoksyjnych metalowców pozostanie zespołem powołanym przez muzycznych outsiderów, którzy bezczelnie weszli z 6-strunowym basem i 12-strunową gitarą Warr w obcą im estetykę i przerobili ją na swoją modłę. Jak zwykle tego typu uprzedzenia mówią więcej o osobach ferujących podobne wyroki niż o samym zjawisku otwierania się gatunku na rozmaite wpływy. Ostatecznie, podobnie jak do goszczącego na zeszłorocznym OFF-festivalu Liturgy, do Krallice przylgnęła etykieta „hipsterskiego” zespołu. Mick Barr i Collin Marston to jednak muzycy związani bardziej z kręgami pogmatwanego, matematycznego avant-rocka niż lanserskimi imprezami – nic więc dziwnego, że Diotima zdecydowanie wyróżnia się na tle większości black metalowych produkcji bezkompromisowością. Trzonem ich potężnych, monumentalnych utworów są pogmatwane, dysonansowe gitary Barra i Marstona, rozpisane na tak wiele głosów, że wymagają wsparcia sesyjnego gitarzysty podczas koncertów. Z tych szesnastkowych tremolowych gęstwin, osnutych na dziwnych, nieparzystych metrach, częstokroć trudno wyłuskać pojedyncze riffy, stąd też zwykle czytelna emocjonalność black metalu zyskuje na Diotimie inny wymiar intensywności. Immanentne cechy gatunku – iście wagneriański rozmach i konfrontacja z absolutem – nic nie tracą dzięki tym zabiegom – co więcej, wchodzą wręcz na trudny do przeskoczenia poziom. Krallice robią to wszystko ze swobodą rzadko spotykaną u muzyków równie sprawnych technicznie, dzięki temu tak wymagająca pozycja jak Diotima nie nudzi, najwyżej obezwładnia nadmiarem energii. Absolutny klasyk, nawet jeśli daje się odczuć pewien spadek formy w porównaniu do poprzednich płyt.

Ash Borer
Ash Borer
Pesanta Urfolk

Blackgaze, czyli black metal czerpiący z post-rocka i shoegaze’u, brzmi najczęściej jak karykatura ekstatycznych crescend, które wypełniają dowolną płytę Mono, Mogwai czy Godspeed You! Black Emperor. Te same środki stylistyczne, zredukowane do minimum, okrojone wskutek nieporadności instrumentalistów, robią w czarnym anturażu wrażenie nieporadnej kalki. Niektórzy łapią jednak właściwy balans pomiędzy tymi skrajnie różnymi tradycjami – i do nich należy zespół Ash Borer, zakwalifikowany przez krytyków do sceny Cascadian (od będącego odpowiednikiem Gór Skandynawskich gór pasma Cascadian Range w stanie Oregon). Już pierwsze dema i EP-ki, jak choćby split z Fell Voices, zdradzały, że Amerykanie wyrosną na poważnego gracza na black metalowej scenie. I tak się w istocie stało. Ich debiutancki longplej, wydany w mikroskopijnym nakładzie 150 egzemplarzy, może służyć za wzorzec organicznego black metalu wyrosłego na punkowej energii i post-rockowej pracy gitar. Z post-rocka Ash Borer przeszczepił strategię budowania napięcia, przeplatając wolne, często akustyczne interludia z dramatycznymi erupcjami agresywnych blastów i, nawet jak na standardy black metalu, nieludzkich wokali. Zamykający album My Curse Was Raised in the Darkness Against a Doomsday Silence to utwór o proporcjach Generała Shermana – największego, najszerszego i najstarszego drzewa na świecie, rosnącego od ok. 2700 lat w Sequoia National Park w Kaliforni. Niesamowity to monolit, przywołujący na myśl mityczne starcia żywiołów u zarania dziejów. Ash Borer przypomina nam, że niewiele trzeba, by kultura ustąpiła naturze. W końcu wszyscy jesteśmy zwierzętami, ale niewielu udało się na tej kanwie osnuć (black metalowe) arcydzieło.

De Magia Veterum
The Divine Antithesis
Transcendental Creations

To raptem jeden z projektów niezwykle płodnego Holendra ukrywającego się pod pseudonimem Mories. Nie wyczerpuje on jego tegorocznej dyskografii (do której dodać można zeszłoroczne wydawnictwa: krążek wydany przez jego macierzysty zespół Gnaw Their Tongues, płytę pod szyldem Aderlating oraz zupełnie nowy projekt Cloak of Altering, w którym zderzył międzygwiezdny black metal z pierwiastkiem symfonicznym), ale przy tak monstrualnym outpucie artystycznym trzeba gdzieś powiedzieć „stop” – inaczej zdominowałby on to podsumowanie.
W De Magia Veterum Mories jak zwykle obsługuje wszystkie instrumenty, w tym wypadku są to gitary, bas, syntezator i automat perkusyjny. Niech nikogo nie zwiedzie instrumentarium. The Divine Athitesis to jedna z niewielu płyt rockowych, która pod względem energii kinetycznej dorównuje takim kolosom, jak Nailed w wykonaniu Cecil Taylor Quartet czy najbardziej nasyconym dziełom Francisco Guerrero, Ligetiego bądź Xenakisa. Ów soundtrack do jakiegoś niepojętego misterium jest tak skondensowany, że balansuje na granicy groteski. Tutaj tryumf odnosi technika, a białkowe formy życia zamieniają się w plazmę z każdym kolejnym utworem. Mechaniczna perkusja nabija przejścia w nadludzkim tempie i nikt nie sili się na udawanie, że za bębnami siedzi człowiek. Ziarna riffów mnożą się w okamgnieniu, czego nie powstydziłby się sam Conlon Nancarrow – kompozytor, którego utwory pisane były wprost na pianolę z pominięciem czynnika ludzkiego. Dzika, okrutna płyta, niepozwalająca na chwilę wytchnienia, wciąga i obezwładnia nie tylko techniką (która, nawet jeśli fascynuje, to zwykle trzyma nas na dystans). Tak mógłby brzmieć ostatni akt dramatu, gdy w sekundę po śmierci dostrzegamy, że światełko w tunelu oddala się co raz bardziej i bardziej, i że otwiera się przed nami najczarniejsza czeluść bez dna, bez czasu, bez końca.

Kamil Antosiewicz

Rok dwa tysiące jedenasty przyniósł ogromną ilość ciekawych wydawnictw, które ukazały się na kasetach magnetofonowych. Nośnik ten z pewną nieśmiałością od około dwa tysiące dziesiątego powraca do łask i przysposabia sobie coraz szersze grono odbiorców. Pokrótce przedstawię trzy wytwórnie, które moim zdaniem bardzo dobrze spisały sie w zeszłym roku i zasługują na większą uwagę.

BRAVE MYSTERIES
BRAVE MYSTERIES to label solidnie prowadzony przez Nathaniela Rittera i Claya Ruby’ego z Wisconsin, USA od 2010 roku. W ciemno biorę właściwie wszystko, co chłopaki wypuszczają.Ostatnio były to przede wszystkim taśmy Love Cult (duo z Pietrozawodska odpowiedzialne też za kasetową wytwórnię Full Of Nothing Records), FWY!, Burial Hex, Rain Drinkers, Spettro Family czy Kinit Her. Projekty utrzymane w ezoterycznej i okultystycznej atmosferze dronu, rytualnego ambientu i neo-folku, elegancko wydane i kopiowane w znakomitej jakości. Przypadną do gustu zarówno neopoganom, brudnym wikingom, jak i romantycznym studentkom leśnictwa.

http://vimeo.com/26138008

FULL OF NOTHING
FULL OF NOTHING to niewielka, „sypialniana” (czyli robiona w domu, nie mylić z „pościelową”) wytwórnia DIY z Karelii, malowniczej republiki wchodzącej w skład Federacji Rosysjkiej. Prowadzona przez Iwana i Anję, działających też jako muzyczny projekt Love Cult. Od 2010 wydają projekty głównie z Rosji i Finlandii. Miłe, ciepłe drony i leśne okołofolkowe eksperymenty. Z zeszłorocznych koniecznie trzeba sprawdzić split Ous Mal z Bedroom Bear, idelany jako tło do romantycznych przytulanek, psychodeliczną improwizację Suburban Howl i taśmę Polypus Acephalous, folkową, nastrojową i idealną do słuchania podczas jazdy na rowerze po mieście. Świergoty, szmery i fujarki uprzyjemnią nam każdą podróż.

http://vimeo.com/30266965

GIFT TAPES
GIFT TAPES to label z Seattle wydający muzykę, którą sami określają jako synth-o-riffic. W praktyce są to psychodeliczne, elektroniczne pejzaże i wesołe eksperymenty syntezatorowe. W 2011 wypuścili bardzo ciekawe, modnie futurystyczne nagranie Matta Carlsona. Gdyby Rosie z Jetsonów, miała kiedykolwiek wydać solową płytę, pewnie brzmiałaby ona podobnie. Na uwagę zasługują także delikatne i mroczne zarazem brzmienia Spare Death Icon i urokliwe, syntezatorowe plumki Million Mists.

http://vimeo.com/20181778

Lubomir Grzelak, Sangoplasmo Records

Jak zwykle w tym okresie przeglądam listy z podsumowaniami płyt roku i jak zwykle nie dostrzegam na nich większości swoich faworytów. Nie silę się specjalnie na oryginalność, a mój gust jest na tyle eklektyczny, że nie wydaje mi się, żeby mój wybór – prócz neofolku oczywiście – podyktowany był faktem, że poruszam się tylko po jakiejś określonej niszy. Mam cichą nadzieję, że to w jakiś sposób czyni moje podsumowania cennymi dla innych miłośników muzyki.

Rok obrodził w kilka znakomitych wznowień i wykopalisk. W Polsce mieliśmy serię z muzyką ze Studia Eksperymentalnego Polskiego Radia, na świecie drugą płytę Ursuli Bogner (czy tam Jelinka - bo autentyczność tych nagrań jest dyskusyjna), odkopaną płytę Beach Boysów i boks z – niezwykle cennymi chyba tylko dla żelaznych fanów artysty – wczesnymi nagraniami Johna Faheya. Z interesujących wznowień warto zanotować wydany w mikroskopijnym nakładzie zbiór czerech płyt wciąż niedocenionego Tora Lundvalla, reedycje Throbbing Gristle i wydane ponownie z okazji setnych urodzin nagrania Roberta Johnsona. Dziwi mnie, że z okazji Roku Johnsonowskiego nie widziałem dużego poruszenia w internetowych mediach – był wpis na blogu u Bartka Chacińskiego i nic poza tym. To bardzo smutne, że dziennikarze muzyczni prześcigają się w analizowaniu „fenomenu Lady Gagi”, a zapominają o tak fundamentalnych artystach jak Johnson.

Sol Invictus – The Cruelest Month

Neofolk – obserwowany przeze mnie latami nurt, z którym jestem jako recenzent kojarzony zyskał w końcu na popularności w naszym kraju. Jeśli idzie o koncerty, działo się dość dużo. Zaczęło się od quasi-festiwalowej inicjatywy pod szyldem Soundvawe - gdzie sprowadzono Of Wand and the Moon i Sieben. Tego roku mieliśmy też szansę zobaczyć w Polsce dwa filary sceny – Current 93 i Death in June. Oba koncerty, mimo, że nie były do końca udane, to na pewno nie zaszkodziły legendarnemu statusowi tych zespołów. Rok obył się jednak bez wybitnych płyt. Wiele osób obserwujących gatunek stwierdziłoby pewnie, że wydarzeniem roku jest monumentalny tryptyk luksemburskiego projektu Rome. Ja jednak, jeśli miałbym wskazać jedną płytę, to sugerując się ilością odsłuchów wyłoniłbym nagrany przy dużym udziale Andrew Kinga najnowszy album Sol Invictus – The Cruelest Month. W czasach, gdy dwaj wspomniani wcześniej ojcowie nurtu chętnie odchodzą od typowej dla nich stylistyki – dronują, bądź śpiewają piosenki w duchu neoweimarskiego kabaretu – Sol Invictus gra wzorcowy neofolk. Robi to szczerze, autentycznie i przy okazji pokazuje, że rzekomo wyczerpana formuła, może się dalej sprawdzać. XXI wiek słychać chyba tylko w realizacji – dość sonicznej i zimnej, która świetnie współgra z tematyką płyty.

Death Grips – Exmilitary

Od jakiegoś czasu coraz więcej pobrzmiewa u mnie hip hopu. Złapałem bakcyla w 2010, gdy wszyscy słuchali Gonjasufi i rewelacyjnej płyty Gilla Scotta-Herona. W tym roku, dzięki Tylerowi Okonmie, znanemu jako Taylor, The Creator, poszukujący hip-hop otarł się o mainstream i zagościł w odtwarzaczach wielu osób nie związanych z gatunkiem. W tym całym medialnym zamieszaniu wokół „chorego nastolatka” przeszła niezauważenie warta odnotowania płyta (czy raczej kaseta, bo taki jest jedyny fizyczny nośnik tego wydawnictwa) stylistycznie zbliżonego projektu – Death Grips. Jest to rzecz przede wszystkim dużo bardziej udana od strony muzycznej i w tej warstwie nie będąca wcale daleko od niektórych dokonań Nurse With Wound – gdyby tylko okrasić je siarczystym bitem. W szczytowych momentach płyta brzmi jak porażająca autentycznością, postapokaliptyczna halucynacja kojarząca się z odczłowieczonym tripem po dopalaczach. Ten rok będzie mi się zdecydowanie kojarzył z zaczynającym się od monologu Charlesa Mansona znakomitym Beware. Dla mnie to najciekawszy głos eksperymentalnego hip-hopu od czasu kolaboracji Dälek/Faust .

Jacaszek – Glimmer i Bionulor – Sacred Mushroom Chant

Podobał mi się ostatni Tim Hacker, ale nie tak bardzo jak powinien. Również Alva Noto przykuł mnie tylko na chwilę, a o Biosphere zapomniałem niemal w momencie premiery. Mając w pamięci IBM 1401 – A User’s Manual Johanna Johannssona, wielkie zachwyty nad przesłodzonym albumem duetu A Winged Victory for the Sullen wydają mi się niezrozumiałe. Możliwe, że w jakiś sposób po prostu mijam się z tą płytą. Te wszystkie – co tu ukrywać – duże zawody nie oznaczają, że w rejonach poszukującej muzyki elektronicznej nie znalazłem nic dla siebie. Pisząc w początkach roku o albumie Bionulor – Sacred Mushroom Chant – wiedziałem, że znajdzie się on w tym rankingu. Płyta została ostatecznie przyjęta zdecydowanie chłodniej niż debiut, ale osobiście uważam, że nie ma się czego wstydzić. Natomiast nowy Jacaszek nie zawiódł chyba nikogo i jak zwykle trzyma wysoki poziom. Co prawda z Pentral spędziłem więcej czasu, ale nie znalazłem w tym roku nic, co mogłoby w tej kategorii z Glimmer konkurować. Zazwyczaj nie słucham zbyt wiele polskiej muzyki, tym bardziej nobilitujący wydaje mi się fakt, że te dwa albumy stoją tak wysoko w moim zestawieniu. Oby przyszły rok był pod tym względem równie udany. Obecnie są to dla mnie dwa filary nie tylko polskiej elektroakustyki, ale polskiej muzyki w ogóle. Jest co eksportować.

Matt Elliott – Broken Man

Dla mnie Matt Eliott był jednym z największych bohaterów minionej dekady. Zaczynając przygodę z jego muzyką od tej płyty, ktoś mógłby powiedzieć, że jest to po prostu ponure songwriterstwo. Ale byłoby to znaczne uproszczenie. Eliott przez lata związany był z muzyką elektroniczną (trip-hopem, IDM) i nagrywał pod kilkoma szyldami ( między innymi w AMP i w solowym projekcie Third Eye Fundation). Jako doświadczony twórca i producent w zaczął eksperymentować z estetyką francuskiego chansonu i folkiem – ze wskazaniem na wschodnioeuropejski. Deliryczne narracje, przywodzące na myśl raczej Wysockiego, niż Nicka Drake’a, przywracają muzyce coś, co utraciła zdominowana przez kulturę anglosaską. Bogate aranże – od smyczków, przez bałałajki, spotęgowane efektem wykorzystania studia jako instrumentu – wytworzyły wręcz apokaliptyczny efekt – i nie mam tu na myśli neofolku, a trąby anielskie z Ewangelii św. Jana. Swoją trylogią Songs konsekwentnie rozwijał ten styl, który ostateczną formę przybiera właśnie na Broken Man. Dla mnie to najlepsza płyta tego roku. Nie dlatego, że jest przełomowa, a dlatego, że będę do niej wracał i za dziesięć, i za dwadzieścia lat. O ile wcześniej mnie ta muzyka w końcu nie zabije… ale jak śpiewa Eliott, „co nas nie zabije, to nas wzmocni”. Biorąc pod uwagę to, że od pierwszych części trylogii każda następna płyta niesie ze sobą taki bagaż emocjonalny, że można byłoby go porównać chyba tylko z Closer, to wydaje mi się, że Elliott musi już być jak Stalin.

Krzysztof Ryszard Wojciechowski – twórca Rękopisu znalezionego w Arkham. Na co dzień współpracuje z Kolorowymi Zeszytami i Magazynem Muzycznym Apostazja. Jego teksty można przeczytać również na łamach Dwutygodnika i w transgresyjnym piśmie Ulvhel.

27.01, Warszawa, CSW Zamek Ujazdowski, Strefa Monotype 04 (+ Arturas Bumsteinas, Dariusz Kociński), g. 19.00, bilety 15 zł

29.01, Toruń, Lizard King, ul. Kopernika 3, g. 19.00, bilety 10 zł

01.02, Berlin, CTM.12 – Festival for Adventurous Music and Related Arts, Berghain Kantine (+ Cut Hands, Haxan Cloak), g. 19.00

PRSZR to wspólny projekt austriackiego artysty dźwięku mieszkającego w Berlinie znanego jako PURE (Peter Votava) oraz muzyków z duetu HATI (Rafał Iwański i Rafał Kołacki). PURE tworzy na polu abstrakcyjnej muzyki elektronicznej, wydał kilkanaście płyt w tak zasłużonych dla eksperymentalnej muzyki wytwórniach jak Mego, Staalplaat czy Cronica Electronica, wielokrotnie występował w Europie i Ameryce. Muzycy znani z HATI opierają się na brzmieniu instrumentów akustycznych, zagrali kilkaset koncertów w Europie i USA, współpracując z tak znakomitymi muzykami jak Z’EV, John Zorn, Robert Curgenven czy Sławomir Ciesielski (ex Republika). Trio artystów jako PRSZR ma na koncie kilka wspólnych koncertów w 2008 i 2009 r. zagranych w Niemczech oraz na II CoCArt Music Festival. Na początku 2012 r. nakładem szwajcarskiej wytwórni Hinterzimmer Records ukaże się album zarejestrowany latem 2009 r. w specjalnie zaaranżowanym studio w lofcie pod Berlinem. PRSZR prezentuje premierowy program muzyczny łączący dwie skrajne domeny: elektroniczną i akustyczną. 27 stycznia trio zagra w Warszawie w CSW Zamek Ujazdowski, a 1 lutego pojawią się na prestiżowym 12. Trans Mediale Festival w Berlinie. Płyta PRSZR będzie promowana w kilku miastach Europy na trasie koncertowej wiosną 2012 r.

Audio & video PRSZR

Tego jeszcze nie było! „Glissando“ debiutuje w Europie. I dodaje kolor. I kartę usb z muzyką. Pierwszy front otwieramy w Niemczech, ojczyźnie nowej muzyki, gdzie – wedle Tomasza Manna – niemowlaki owijane są w papier nutowy. Dzięki wsparciu Instytutu Adama Mickiewicza w ramach programu Polska Music (stąd piękny czerwony panton 1788c) prezentujemy obszerną panoramę najmłodszych rodzimych kompozytorów. W otwierających 6 esejach czołowi polscy krytycy opisują różne
aspekty muzyki ich rówieśników: od ogólnego wstępu (Maciej Jabłoński), przez wątki postmodernizmu (Daniel Cichy), opery (Monika Pasiecznik), tradycji (Marcin Krajewski), sonoryzmu (Iwona Lindstedt) po tajemnicze podwójne kodowanie (Jan
Topolski). 10 twórców obecnych w „Glissandzie” 19/2011 poprzez wywiady to: Paweł Mykietyn, Cezary Duchnowski, Wojciech Ziemowit Zych, Sławomir Kupczak, Marcin Stańczyk, Dobromiła Jaskot, Jagoda Szmytka, Wojtek Blecharz, Karol Nepelski i Andrzej Kwieciński; z kolei Paweł Hendrich, Ewa Trębacz i Sławomir Wojciechowski postanowili napisać teksty autorskie. Z kolei 12 wykonawców prezentuje się poprzez zdjęcia i portfolio: Orkiestra Muzyki Nowej, an_ARCHE NewMusicEnsemble, Kwartludium, Kwadrofonik, Neo Quartet, The Roentgen Connection, Phonos ek mechanes, Elettrovoce, Małgorzata Walentynowicz, Anna Kwiatkowska, Mikołaj Pałosz und Maciej Frąckiewicz. Co jednak najistotniejsze, wszyscy oni spotykają się na 25 utworach zamieszczonych na dizajnerskim pendrajwie w bezstratnym formacie .flac i kompresji .mp3. Całość zamyka mapa – plakat z najważniejszymi polskimi festiwalami nowej muzyki. „Glissando” 19/2011 będzie rozesłane do wszystkich subskrybentów prestiżowych „MusikTexte”, a następnie promowane i sprzedawane na festiwalach takich, jak: MaerzMusik w Berlinie, Musikprotokoll i Wiener Festwochen w Austrii, Donaueschinger Tage für Neue Musik oraz na wybranych imprezach / punktach. Ale to nie wszystko – szykuje się numer anglojęzyczny…

///

Das heißt eine Prämiere! „Glissando“ debütiert in Europa. Mit Farbe. Und mit USB-Karte mit der Musik. Mit der Unterstützung von Adam-Mickiewicz-Institut (deswegen schöner roter Panton 1788c) stellen wir eine breite Panorama der jüngsten hiesigen KomponistInnen vor. Als die Eröffnung kommen 6 Essays von prominenten polnischen Musikkritikern, die Musik ihren XXXXX beschreiben: von allgemeinen Einführung (Maciej Jabłoński), durch Schwerpunkte wie Postmoderne (Daniel Cichy), Oper (Monika Pasiecznik), Tradition (Marcin Krajewski), Sonorismus (Iwona Lindstedt) bis zu geheimnissvolle Doppelkodierung (Jan Topolski). 10 KomponistInnen in Interviews in „Glissando” 19/2011 sind: Paweł Mykietyn, Cezary Duchnowski, Wojciech Ziemowit Zych, Sławomir Kupczak, Marcin Stańczyk, Dobromiła Jaskot, Jagoda Szmytka, Wojtek Blecharz, Karol Nepelski i Andrzej Kwieciński; andereseits Paweł Hendrich, Ewa Trębacz i Sławomir Wojciechowski, die entschieden sich selbst Texte schreiben. Danach 12 InterpretInnen stellen sich durch Fotos und Portfolio vor: Orkiestra Muzyki Nowej, an_ARCHE NewMusicEnsemble, Kwartludium, Kwadrofonik, Neo Quartet, The Roentgen Connection, Phonos ek mechanes, Elettrovoce, Małgorzata Walentynowicz, Anna Kwiatkowska, Mikołaj Pałosz und Maciej Frąckiewicz. Was bleibt am wichtigsten, dass sie alle auf Design-Pendrive sich treffen in 25 Musikstücken in losen .flac und .mp3 Kompression. Dazu kommt in der Ende eine Posterkarte mit den wichtigsten polnischen Musikfestivals. „Glissando” 19/2011 wird an alle Abonnente der „MusikTexte” geschickt werden, sowieso verbreitet und verkauft an Festivals wie MaerzMusik in Berlin, Musikprotokoll und Wiener Festwochen in Österreich, Donaueschinger Tage für Neue Musik und anderen Orte. Doch ist das nicht alles – eine englische Ausgabe ist unterwegs…

ODKRYCIA I WYNALAZKI – EDUKACJA MUZYCZNA CAGE’A

17-19 stycznia 2012 / Wydział Artystyczny UMCS, ul. Kraśnicka 2a
Warsztaty muzyczne z Magdą Mayas (Niemcy)

20 stycznia (piątek) / Radio Lublin, ul. Obrońców Pokoju 2
godz. 20:00 Magda Mayas (Niemcy) – koncert na fortepian preparowany

21 stycznia (sobota) 2012 / Radio Lublin, ul. Obrońców Pokoju 2
godz.19:00 audioLogie. akustyczna muzyka preparowana – koncerty

Ruth Barberan (Hiszpania), Ilia Belorukov (Rosja), Konrad Chyl (Polska), Robin Hayward (Wielka Brytania), Patryk Lichota (Polska), Alfredo Costa Monteiro (Portugalia/Hiszpania), Mikołaj Pałosz (Polska), Luca Venitucci (Włochy)

22-24 stycznia 2012 / Ośrodek Rozdroża, Krakowskie Przedmieście 39
Warsztaty muzyczne z Alfredo Costa Monteiro (Portugalia/Hiszpania)

Wstęp wolny na wszystkie wydarzenia.

Magda Mayas – pianistka i kuratorka. Rozwinąwszy technikę gry na wnętrzu fortepianu, koncentruje się na poszukiwaniu nowych możliwości dźwiękowych instrumentu, wprowadzając rozbudowane techniki gry, wzmacniając i preparując dźwięk jako składową abstrakcji, jednocześnie skupiając się na fizyczności zarówno wewnętrznych, jak i zewnętrznych części fortepianu. Warsztaty będą skoncentrowane na fortepianie preparowanym – jego historii oraz na tym, jaką rolę pełnił John Cage w tej dziedzinie. Wysłuchamy również szerokie spektrum technik fortepianu preparowanego i zbadamy wnętrze fortepianu własnymi metodami. Magda Mayas

Specjalna edycja serii audioLogie poświęcona jednemu z wynalazków kompozytora Johna Cage’a – preparacji instrumentów. Preparacje zastosowane przez Cage’a w „Sonatas and Interludes for Prepared Piano” otworzyły nowe możliwości dźwiękowej ekspresji. Idea preparacji na stałe weszła do katalogu środków awangardowej muzyki współczesnej i muzyki free improv. Instrument preparowany staje się dźwiękowym narzędziem – służy konstruowaniu brzmień oraz budowaniu nowych sposobów grania, które wykraczają poza uznane ramy stylistyczne. W ramach audioLogii przewidziane są koncerty improwizowane w oparciu o preparacje instrumentów w różnych konfiguracjach – duo, trio, octet. Do udziału w koncertach zaproszono artystów doskonale poruszających się w obszarze muzyki improwizowanej. Kurator: Konrad Chyl

Warsztaty dotyczą konkretnych aspektów dźwięku jako faktury, dynamiki, tworzywa, ciszy i niezmienności. Każde pytanie, które zostanie postawione przez uczestników warsztatów będzie poddane pod dyskusję jako wspólne zagadnienie podczas analizy formy, dźwięków i kontekstów.

Rok Johna Cage’a – Lublin 2012
www.johncageyear.pl

Bohaterzy w wodorostach – 2011

Dwanaście miesięcy roku 2011 nie było łaskawe dla niezależnych wytwórni z dwóch powodów. Po pierwsze: kryzys i idące z tym koszty paliwa oraz wytwarzania płyt pociągnęły za sobą wzrost cen albumów przy jednoczesnym spadku ich nakładów. Właściciele niezależnych labeli coraz częściej porzucali winyle na rzecz tańszego w produkcji nośnika CD, a także stopniowo obniżali ilości zamówione w tłoczni. Po drugie, pojawiły się efekty zmiany mentalności odbiorców muzyki. Jak dało się zaobserwować poprzednimi laty, coraz mniej młodych miłośników niezależnego grania jest jednocześnie kolekcjonerami płyt. Muzyka odbierana jest obecnie najczęściej z pominięciem nośników fizycznych, fakt jej „posiadania” jest coraz bardziej passé. W efekcie coraz rzadziej przeglądane są katalogi niezależnych wytwórni. 2011, przy wszystkich wymienionych powyżej trudnościach, był jednocześnie rokiem nieznanych bohaterów – wspaniałych outsiderów poświęcających czas i pieniądze dla udostępnienia swej twórczości na kawałkach plastiku paru setkom entuzjastów gotowych za nie zapłacić. Jako jeden ze wspomnianych słuchaczy-frajerów czuję się w obowiązku, by wyróżnić artystów tworzących muzykę, która jest warta swojej ceny w tych niewesołych ekonomicznie czasach.

Total Control

Gdybym był zmuszony podać tytuł najlepszego albumu tego roku, wskazałbym na Henge Beat. Jest on zwieńczeniem inspiracji Mikey’a Younga i dwóch muzyków zespołu UV Race europejską zimną falą lat 80. (nawet okropna okładka tu nie odstaje). Wcześniej projekt ten, Total Control, była inicjatywą, w ramach której muzycy wydawali krótkie, mniej lub bardziej udane, eksperymenty gitarowo-klawiszowe. Natomiast ich pierwszy LP to rzecz doskonale zagrana, znakomicie dopracowana i świetnie poukładana. Co zabawne, Total Control odnoszą sukces nie tyle dzięki wierności estetyce synth-punku, co łamaniu jego konwencji. Piosenka „Carpet Rash” powinna znaleźć się na wszelkich składankach zbierających najlepsze kawałki tego roku.

United Waters

Trudno uwierzyć, że Brian Sullivan, wcześniej tworzący ciężki noise rock w ramach duetu Mouthus mógłby wydać album tak cichy. Delikatny, medytacyjny wręcz Your First Ever River jest jednym z najlepszych ujęć poetyki lat 70., a jednocześnienowoczesnej psychodelii. Sullivan nie bawi się w dekonstrukcję konwencji, lecz po prostu przedstawia muzykę liczącą sobie czterdzieści lat w sposób nowoczesny – ciepłe, pulsujące analogowe brzmienia i delikatne, deklamowane wokale. Rzecz tym bardziej znakomita, że by ją docenić nie trzeba słuchania krytycznego. Kawałki United Waters brzmią równie znakomicie podczas letniej drzemki w hamaku, jak i późnym zimowym wieczorem w pustym mieszkaniu.

GG King

Najlepszy solowy album punkowy od czasu Blood Visions Jay’a Retarda. Greg King nie musiał nikomu nic udowadniać – przemawia za nim cała twórczość garażowych „celebrytów” – The Carbonas – zespołu, którego był członkiem. A jednak na Esoteric Lore GG King nie gra standardów. Metalicznie brzmiący punk z psychodelicznymi tekstami to dość duże odstępstwo od standardowego garage punku, zwłaszcza, jeśli LP przetykany jest dziwacznymi wstawkami w rodzaju spowolnionych sampli hip-hopowych, a całość kończy się motywem gitarowym granym do odgłosów gwałtownej burzy. Ale to tylko dodatki. Najważniejsze, że King doskonale zna poetykę punk rocka. Tytuł pieśni miłosnej zostaje zredukowany do jednego słowa: ‘Want’ i składa się ze wciąż powtarzanego refrenu, przetykanego pojedynczymi wersami. Średnie punkrockowe tempo „Walls Closing In” w przeciągu dwóch wirtuozerskich sekund zmienia się w ultraszybki hardcore. Esoteric Lore jest pełen takich momentów.

Estrogen Highs

Ich drugi LP, Friends & Relatives ukazał się w ostatnich dniach grudnia 2010, dzięki czemu umknął uwadze większości krytyków podsumowujących ten rok. Bardzo niesłusznie, była to jedna z najlepszych płyt zeszłego roku. W 2011 ukazały się jego dwa dopełnienia: dwunastocalowa EPka Cycles oraz „siódemka” For All I Know. Rzecz niesamowita – Estrogen Highs zrezygnowali z miejscami agresywnego no-fi („bardziej lo-fi niż lo-fi” – red.) na rzecz estetyki DIY. Estrogen Highs w przeciągu ostatnich czternastu miesięcy nagrali i wydali kilkadziesiąt piosenek i wszystkie są znakomite. W ich brzmieniu mieszczą się zarówno delikatne, 11-minutowe suity, jak i cover jednego z najbardziej nihilistycznych kawałków Flippera. Niesamowity zespół, wprost nie mogę się doczekać ich wydawnictw w 2012.

Pheromoans

Albumy tej czwórki (czasem piątki) Anglików brzmią, jakby zespół nagrywał swoje pierwsze próby. Ich piosenki mają luźną formę. Trudno stwierdzić, czy są zbudowane wokół dwudźwiękowych post-punkowych riffów, momentami nierównej perkusji czy strumienio-świadomościowym wersom Russela Walkera, wokalisty zespołu. Zresztą, w tego typu DIY nie ma to wielkiego znaczenia, wystarczy przypomnieć sobie granie The Homosexuals czy Country Teasers. Pheromoans jednak nie kierują się w stronę antagonizowania wszystkiego wokół siebie, ale skrzętnie nagrywają i rozpowszechniają swą radośnie naiwną twórczość – w 2011 wydali dwie siedmiocalówki, kasetę, trzy dwunastocalowe EPki i dwa albumy długogrające. W zorientowaniu się w ich twórczości nie pomaga fakt, że wspomniane EPki trwają dłużej niż oba LP. Nigdy nie zapomnę, jak Russel Walker wyraził szczere zdziwienie faktem, że ktoś w Polsce słucha ich płyt, kiedy spytałem go o singiel z Savoury Days, wytwórni zespołu.

Amerykański punk

Co zabawne, w 2011 było stosunkowo niewiele potężnych punkowych singli, choć właśnie siedmiocalówka jest formatem wiodącym w tym gatunku prym. Najbardziej wyróżniały się „siódemki” Women in Prison z Teksasu i Crazy Spirit z Nowego Jorku. Popularność tych drugich była tak duża, że problemem jest znalezienie jakiejkolwiek kopii z ich nagraniami. Natomiast najciekawsze długogrające płyty były zasługą czterech zespołów (z pominięciem solowego debiutu GG Kinga). Rational Animals wskrzesili twórczość Black Flag, ich gitarzysta jest prawdopodobnie najlepszym obecnie reprezentantem swojego fachu grającym punk rocka. Condominium, pomimo odżegnywania się od jakichkolwiek artystycznych zapędów, ponownie połączyli hardcore punk z awangardą. Brain F≠ (znani też jako Brain Flannel) fantastycznie połączyli estetykę dźwięku totalnego spod znaku Jay’a Retarda z punkiem garażowym. Całości znakomitych punkowych albumów dopełnia pierwsze studyjne wydawnictwo Homostupids z Cleveland – ich album kończył się nową wersją kawałka „Sea Wolf” śpiewaną przez kilkuletnie córki gitarzysty. Trzeba przyznać, że przesłuchanie tej płyty nie będzie zmarnowaniem czasu.

Antypody

Australia i Nowa Zelandia są najlepszymi antidotum na jakikolwiek pozornie niezależny zespół z okładki „Rolling Stone” lub „NME”. W tym roku wyróżnienie należy się, prócz wspomnianego wcześniej Total Control, zespołom wydającym w mikrowytwórniach. Spośród nich najwięcej szczęścia miało trio Kitchen’s Floor – ich LP ukazał się pod szyldem zawsze solidnego Siltbreeze (wersja CD wyszła na niewielkim australijskim Bedroom Suck). Look Forward To Nothing to jeden z najsmutniejszych albumów tego roku, nagrany jednocześnie z brakiem jakiejkolwiek egzaltacji. Duet Native Cats z Nowej Zelandii przebił w każdym aspekcie swój debiut wydając Process Praise – minimalistyczny i chłodny post-punk w dusznej, miejskiej estetyce. W wakacje ukazał się także, zupełnie bez fanfar, jedyny album zespołu Divorced. Piszę „jedyny” ponieważ Divorced był trwającym zaledwie miesiąc projektem pięciorga australijskich muzyków, chcących nagrać tylko kilka sesji najprostszego punk rocka. Wydany własnym sumptem Separation Anxiety jest zapisem jednogodzinnego pobytu w studiu i jednocześnie trzeciej próby zespołu. Punkowość sięgająca zenitu. Ten pośpiesznie nagrany i wydany album broni się sam.

Chris Schlarb i Danny Paul Grody

Schlarb nagrał ścieżkę dźwiękową do gry komputerowej traktującej o czarnej kulce przemierzającej ekran (NightSky), a Grody wydał album inspirowany fizycznymi właściwościami światła (In Search of Light). Obaj muzycy sięgnęli po akustyczne instrumentarium i obaj wydali dzieła odbiegające od ich głównych muzycznych dokonań. Schlarb jest jazzmanem specjalizującym się w długich kompozycjach. W NightSky zaczął eksperymentować z miniaturami odtwarzanymi w losowej kolejności, pomiędzy którymi komputer losowo wplata momenty ciszy. Grody natomiast, odbiegając od noir-post-rocka tworzonego w ramach The Drift, stworzył album składający się ze spokojnych motywów gitarowo-klawiszowych. Nie jestem pewien, czy jest to kwestia wspomnianej odmienności, czy po prostu materiał obu muzyków okazał się tak przekonujący.

Human Eye

They Came From The Sky to majstersztyk psych-punku. Timmy Vulgar (po rozwiązaniu Clone Defects, dwóch płytach, kilku singlach Human Eye) wreszcie nagrał album oddający koncertową wirtuozerię jego zespołu – rzecz ciężką i jednocześnie niezwykle zabawną. Dźwięki wysokie są tu podkręcone do granic możliwości, przestery kompletnie zniekształcają standardowe brzmienie gitar, perkusista próbuje imitować tornado, a Vulgar jak zwykle śpiewa o podrywaniu marsjańskich królowych i dantejskich scenach wprost z filmów klasy B. Można nazwać to eskapizmem, ale w obecnym czasie mieszkańcom Detroit pozostało już tylko pisanie piosenek o inwazji kosmitów.

Obowiązkowe wznowienia starszych płyt:

Fungus Brains – Ron Pistos Real World (Load)

Nothing People – Late Night CD (S-S)

Cheater Slicks – Our Food Is Chaos LP+7” (Almost Ready)

Tyvek – Fast Metabolism LP (M’Ladys)

Axemen – Three Virgins, Three Versions, Three Visions 2LP (Siltbreeze)

The Index – Black Album + Red Album + Yesterday & Today (Lion Productions)

Annette Peacock – I’m The One (Ironic)

Marek J. Sawicki, blogger, prowadzi audycję we wrocławskim Radio.Sitka.

Koncerty Swans i Current 93

Dwie legendy, choć darzone przeze mnie olbrzymim szacunkiem, sercu najbliższe nigdy nie były. Występy na żywo, odpowiednio w Barcelonie (na festiwalu Primavera) i Katowicach (przy okazji katowickiego OFF-Festiwalu), okazały się być jednak wydarzeniami o sile mogącej zmienić życie. Pierwszy z nich – piękny w swojej brutalności i kolosalności dźwięków. Drugi – w szaleństwie; pełen wzruszających momentów oraz sporego dystansu do siebie.

Panda Bear – Tomboy

Oczekiwania po niesamowitym Person Pitch miałem olbrzymie, ale, szczęśliwie, Noah Lennox, wsparty produkcyjnymi zdolnościami Petera Kembera, stworzył zupełnie nowe i równie fascynujące brzmienie. Tomboy to album bardzo rytmiczny, zakorzeniony głęboko w muzyce tanecznej, choć, jak twierdzi autor, zainspirowany raczej muzyką rockową, jej żywiołowością i pasją przekładającą się na muzykę osobistą, emocjonalną, uderzającą na zupełnie innej płaszczyźnie. Choć słyszę w tych utworach bardziej Wolfganga Voigta niż Nirvanę, a wokale rozkosznie zlewają się w przesłodki, harmonijny ozdobnik – zamazując nieco przekaz – to jednak nie zaprzeczę, że mechaniczność zapętlonych motywów ułożona jest z sercem.

Afterburner by Paw Tracks

Unsound Festival

Krakowska impreza po raz kolejny przyciągnęła imponujących muzyków, prezentując zarówno najświeższych artystów ze sceny klubowej, niszowych twórców wydających na limitowanych kasetach i winylach oraz klasyków, którzy mieli olbrzymi wpływ na dzisiejszą muzykę. Znakomicie dobrany i przemyślany line-up zaowocował ośmioma dniami praktycznie bez słabych koncertów, a nieliczne wpadki były efektem podjęcia przez muzyków artystycznego ryzyka. Najbardziej pamiętne momenty to żywiołowy występ LA Vampires łączących kalifornijską psychodelię z pełnym pasji house’em i disco, niemiecki techno walec Kassem Mosse, chłodna perfekcja Chrisa i Cosey, w których twórczości słychać zalążki większości mroczniejszych form elektroniki i porywający live act Machinedruma, który był fuzją tego co najświeższe w coraz bardziej inspirującej się brzmieniami z Chicago muzyce garage.

Tim Hecker – Ravedeath, 1972

Tegoroczna płyta Tima Heckera jest chyba najbardziej intensywną i emocjonalną w jego karierze. Chłodne, pulsujące tony Ravedeath, 1972 natychmiastowo odnoszą mnie do rewelacyjnego koncertu z Krakowa, a to(dla mnie) stawia ten materiał na szczycie dokonań Kanadyjczyka, jak i w rankingu tegorocznych płyt. Po prostu piękna muzyka.

Śmierć Trish Keenan

Nigdy wcześniej jeszcze nie wstrząsnęła mną śmierć żadnego muzyka. Co jakiś czas żegnamy bardziej lub mniej ważne postacie, ale do żadnej z nich nie miałem tak osobistego stosunku, jak do twórczości Broadcast. Będzie mi wyjątkowo brakować nowych produkcji obdarzonych eterycznym wokalem Trish.

Rustie – Glass Swords

W nowej elektronice naprawdę trudno się połapać. Wszystko łączy się ze wszystkim, gatunki mutują, powracają zza grobu… Glass Swords jest krążkiem, który dobrze oddaje ducha czasu. Mieszają się na nim dubstep z r&b, trance z hip-hopem, prog-rock z muzyką gier wideo. Ten kocioł podkreślony jest niezwykle płaskim, głośnym i rozbuchanym brzmieniem, co przekłada się na salwy maksymalistycznych wybuchów elektronicznej papki. Bardzo zajmujące i sprawiające olbrzymią przyjemność zjawisko.

Polska muzyka

W tym roku, jak w żadnym innym wcześniej, podobała mi się ogromna liczba polskich wydawnictw. Dorobiliśmy się świetnej i bardzo aktualnej muzyki elektronicznej, na której prym wiodą garage’owe Concrete Cut i hiphopowe U Know Me. EP-ki Deama i 0311 czy LP Galusa w niczym nie odstają od zachodnich produkcji. Dobrze ma się hałaśliwy indie rock, stojący w opozycji do nabierającej coraz większej popularności sentymentalnej i rozmemłanej sceny piosenkowej, co pokazały świetne płyty Plum i Psychocukru. Rewelacją okazał się trudny do zaszufladkowania debiut kIRk, zręcznie łączący ciężką elektronikę z jazzem. Świetnie radził sobie również nasz pop, zarówno ten artystyczny Julii Marcel, komercyjny Mariny, jak i będący gdzieś na wpół tych dwóch stylistyk Izy Lach. Najlepszą lokalną pozycją jest dla mnie jednak album Piętnastki, projektu Piotra Kurka, który zamknął IDM-owe skomplikowanie w pełnych emocji folkowych reminiscencjach rustykalnego dzieciństwa.

Łukasz Warna-Wiesławski, niezalcodzienny.pl

Wystarczająco trudno jest wybrać te kilkanaście najlepszych, najciekawszych wydawnictw, więc już od jakiegoś czasu nie utrudniam sobie zadania dodatkowo i nie próbuję nawet układać ich w porządku – przyznawać „miejsca”. Płyty ułożone są jedynie w kolejności, w jakiej je usłyszałem. Tak przedstawia się pierwsza osiemnastka:

Demdike Stare Tryptych

Egyptrixx Bible Eyes

seria Bôłtu poświęcona Studiu Eksperymentalnemu Polskiego Radia

Cornelius Cardew The Great Learning

Ballady i Romanse Zapomnij

Anne-James Chaton Evénements 09

MIMEO Wigry

Sigha I Am Apathy, I Am Submission, The Politics of Dying

Tommy Four Seven Primate

Kreng Grimoire

LOL Me Me

Piętnastka Dalia

Anstam Dispel Dances

Mark Fell Periodic orbits of a dynamic system related to a knot

Taku Unami / Takahiro Kawaguchi Teatro Assente

Ayshay WARN-U

Fatima Al Qadiri Genre-Specific Xperience

Zomby Dedication

Tym samym sposobem uporządkowana jest kolejna siedemnastka:

Anne-James Chaton / Andy Moor – Transfer/1: Departures, Transfer/2: Princess in a Car

Ekoplekz Fountain Square EP, Memowrekz

Kevin Drumm / Jérôme Noetinger / Robert Piotrowicz Wrestling

Mark Fell Manitutshu

Instra:mental Resolution 653

Boddika You Tell Me / Breezin, Electron / Underground

Nicolas Jaar Space Is Only Noise

Orphan101 Propa / Disemble, Into You EP, Junker EP, Under the Radar EP

Call Back The Giants The Rising

Nettle El Resplandor: The Shining in Dubai

Sculpture Toad Blinker

Werner Dafeldecker / Axel Dörner / Sven-Åke Johansson Des Kreis des Gegenstandes

Byetone Symeta

The Necks Mindset

Das Racist Relax

Eliane Radigue Transamorem – Transmortem

Kevin Parks / Alice Hui-Sheng Chang Confessions of a Middle School Guidance Counselor

Pozwolę sobie zacząć od albumów, które oficjalnie ukazały się w 2010, ale, z tego co wiem, były dostępne dopiero w 2011. Czyli od Bôłtowych płyt z dorobkiem Studia Eksperymentalnego Polskiego Radia (o których pisałem tutaj) i „The Great Learning”. W serii SEPRowej (czy też z angielska: PRESowej) ukazał się monograficzny album Bohdana Mazurka, kompilacja, gdzie oryginałom towarzyszyły reinterpretacje oraz płyta, na której swoje wersje kompozycji zaproponował zeitkratzer. Nagle okazuje się, parafrazując piosenkę T.Love, że „każdy chce grać PRES”, nie tylko ansambl Reinholda Friedla, ale też John Tilbury, Phil Durrant czy Eddie Prévost. Podobnie jak w przypadku The Great Learning (pierwsze wydane kompletne wykonanie tego utworu) Bôłtowi należałyby się brawa za samą incjatywę. Ale nie tylko dobre chęci można tutaj chwalić – także efekty: świetna jakość nagrań, ciekawe teksty w książeczkach, cieszące oko opakowanie.

W dużej mierze re-edycją jest Tryptych Demdike Stare, na którym zebrane są albumy duetu z 2010 (Forest of Evil, Liberation Through Hearing i Voices of Dust). Jednak każdy z nich uzupełniony nowymi kawałkami i dzięki temu mamy oficjalnie nowe wydawnictwo, które z czystym sumieniem mogę umieścić w zestawieniu za 2011. Tak czy inaczej: ich pomysł na połączenie etnicznych sampli, post-industrialnej atmosfery i technowych stelaży wydaje mi się bardzo interesujący.

W kwestii inspiracji muzyką etniczną głos zabrał też (w końcu!) projekt Nettle, któremu więcej uwagi poświęciłem już kiedyś.

Nieco zaskakująco dla mnie w tym podsumowaniu kilka płyt z piosenkami. Ballady i Romanse przede wszystkim za teksty, choć umiarkowany rozwój muzyczny też im pomógł. Nicolas Jaar okazał się idealny na letnie wieczory, ale potem już mnie przystawał do aury. Żeby posłużyć się tym zużytym recenzenckim chwytem: Space Is Only Noise to bardziej zapowiedź tego, czego należy od niego oczekiwać w przyszłości. Das Racist, bardziej spójnie i mainstreamowo, ale wciąż błyskotliwie i dowcipnie (tekstowo, jak i dźwiękowo). Egyptrixx, a konkretnie dwie piękne piosenki z członkami duetu Trust.

Ale Bible Eyes to nie tylko (a w zasadzie w mniejszości) piosenki, to też chyba krążek, którego w 2011 słuchałem najwięcej. Wynika to z dwóch powiązanych ze sobą cech: niesamowicie chwytliwych motywów oraz pomysłowości w ich rozwijaniu i wplataniu w bogate, choć nie przesadzone, aranże. Ten album to również nietypowa symbioza „dużego” brzmienia i poczucia przytulności.

Jeśli rozciągnąć rozumienie piosenki, to zmieściłbym w nim kolejnych dwóch, zupełnie różnych, artystów. Bo czy Evénements 09 Chatona, to nie piosenki, które w czasach ogólnego przyspieszenia i nadmiaru, hipnotyzują nas idealnym rozwiązaniem: refren i zwrotka naraz? Na Genre-Specific Xperience Fatima Al Qadiri umiejętnie pastiszuje kilka stylów tzw. muzyki tanecznej kwestionując dyktat spójności stylistycznej a jednocześnie prowokując do zasępienia się nad rzeczywistą ich odrębnością i iluzją „rozwoju”. Jako Ayshay przekracza tabu sięgając do tradycji islamskiego śpiewu religijnego i ubierając w nowatorską formę dziecięce poczucie przerażenia nią. Całościowo: jedno z odkryć roku.

O ile obecność Anne-Jamesa Chatona w katalogu Raster-Noton może zaskakiwać (ale przecież nie tak wielce), to Symeta Byetone’a jest w zasadzie konsekwentnym rozwijaniem estetyki tej wytwórni. W kontekście tradycji labelu ciekawie funkcjonuje Dedication Zomby’ego wypuszczona przez 4AD. Wydaje się, że w jakimś sensie jest to album nagrany dla konkretnego wydawcy, ale nie zmienia to faktu, że najbardziej spójny, najbardziej osobisty, własny, materiał od dawna (może nawet od EPki dla Hyperdub z 2008). Mam wrażenie, że Zomby przetrawił już wszystkie inspiracje (które zawsze chętnie chłonął) i teraz nawet, kiedy otwarcie posiłkuje się pewnymi schematami gatunkowymi, to robi to oryginalnie (jakkolwiek paradoksalnie by to nie było), we właściwy tylko sobie sposób.

Swoistość brzmienia, wyjątkowość wizji – to pierwsze hasła jakie przychodzą mi do głowy w związku z działalnością Anstama. Na Dispel Dances jawi się jako artysta, który nie boi się przesady (czasem wręcz barokowej), lubujący się w testowaniu wytrzymałości swoich utworów przez dokładanie zaskakujących elementów i stosowanie niespodziewanych zwrotów akcji.

Na zgłębianiu siły prostoty skupiają się z kolei Tommy Four Seven i Sigha – dwóch Anglików, którzy przywrócili mi wiarę w techno. Pierwszy znudził się standardową paletą barw tego gatunku i swój Primate zbudował w całości z przetworzonych nagrań dźwięków otoczenia. Dwie EPki Sigha to ukoronowanie jego drogi – stopniowego odcinania dubstepowych korzeni i eksplorowania mrocznych technoidalnych podziemi. Jedno z wydawnictw ukazało się nakładem jego własnej Our Circula Sound, którą za wcześnie oceniać, ale jeśli utrzyma taki stosunek ilości do jakości, to na koniec tego roku będzie o czym mówić.

Gdybym miał typować najlepiej radzące sobie w 2011 wytwórnie, to, oprócz Bôłtu, powinienem wspomnieć o Nonplus+ Records. Przedsięwzięcie prowadzone przez duet Instra:mental (osobno znani jako Jon Convex i Boddika) praktycznie nie miało w mijającym roku wpadki (przyzwoite single i epki Actressa, Lowteca, Kassema Mosse’a). Oprócz Resolution 653 – albumu ambitnego, pomyślanego z rozmachem (choć może ciut za długiego), wrzucającego nas w świat nieco cyberpunkowy, na uwagę zasługują też Me Me LOL – retro-futurystyczny, stylowy, ale wiarygodny, meteor znikąd oraz singiel Boddiki.

Ten ostatni ma według mnie pewien problem z nadprodukcją i choć jego pomysły są ciekawe, to słuchane w masie nieco tracą. Na szczęście Boddika szuka nowych ujść dla swojego talentu, choćby współpracując z Joy’em O. Żaden z ich wspólnych utworów nie został jeszcze wydany, ale ja słyszałem je już wielokrotnie. Tutaj dochodzimy do ważnego dla mnie źródła aktualnej muzyki, mianowicie Rinse FM. To londyńskie radio, w którym programy prowadzą najciekawsi przedstawiciele sceny dubstepowej i tego, co z niej wyrosło. Swego czasu nie było dnia, żeby Swims Joy’a O i Boddiki nie pojawiło się na antenie. Prawie zawsze można go usłyszeć w comiesięcznym programie Swamp 81 (które materiał niedługo wypuści oficjalnie). Inne audycje, których słuchałem regularnie i które zawsze przynosiły wiele świeżych dźwięków i wrażeń to te prowadzone przez Onemana, Zinca, Bok Boka i L-Visa 1990, BenaUFO. Do tego należy dorzucić zastępstwa i/lub gościnne występy, krótka lista powinna zawierać następujących: Horsepower Productions, DJ Rashad, Coki, Sigha, Pearson Sound.

Na granicy nadprodukcyjności balansuje Orphan101, choć właśnie wzięte razem i tak słuchane jego tegoroczne produkcje dają portret artysty, który pracuje w określonym, wąskim obszarze, ale z wyczuciem eksploruje zawarte w nim możliwości i sonduje odnogi. Gdyby potworek językowy „dubstepno” (sugerujący łączenie dubstepu i techno) się przyjął, to w odniesieniu do tego Bristolczyka można by go śmiało używać.

Powoli opuszczając parkiet natykamy się na Marka Fella, który kontynuuje świetną passę z 2010 choćby dwoma wzmiankowanymi wyżej płytami dla eMego. Fell to jeden z tych twórców, którzy dają mi wiele do myślenia, choć na razie do żadnych konkluzji wiążących jeszcze nie doszedłem. Co by współgrało z jego intencjami – podobno w którymś z wywiadów powiedział, że chciałby, żeby jego muzyka była dla słuchacza niczym koan. Jego poczynania tłumaczę sobie teraz następująco: to, co słyszymy to już nie dekonstrukcja (ta miała miejsce albo na dawniejszych wydawnictwach albo w ogóle tylko w głowie Fella), tylko rekonstrukcja korzystając z klocków, podstawowych jednostek, materiałów, które zostały wcześniej wyszczególnione. Zastanawia mnie też (zapewne celowe) odejście od tego „genre-specific xperience” towarzyszącego całej bass music, czy w ogóle może muzyce klubowej, tzn. brak dołów, odebranie tej zmysłowej przyjemności zanurzenia się w niskich częstotliwościach.

Wydawnictwa Piętnastki, Sculpture’a, Ekoplekza i Call Back The Giants jakoś tworzą całość w mojej głowie, choćby tylko w zagrodzie z tabliczką „analogowość”. Właśnie w tej kolejności układają się w łańcuch postępującej deformacji rytmów, melodii i struktur. Piętnastka Piotra Kurka, przez moją koleżankę określona jako dźwięki z filmu o przygodach plastelinowych krasnali, jest rzeczą najbardziej wprost. Urokliwe, zgrzebne motywy znajdują oparcie w wyraźnych, na szczęście nie uproszczonych, rytmach, sugerują muzykę folkową z nieistniejącego (już albo jeszcze) kraju. Nie wiadomo, jakie obyczaje w nim panują, ale życie na pewno toczy się radośnie. Przy okazji chcę polecić niedawne Heat, które mniej rozświetloną dróżką wiedzie nas zaraz za granicę, na pewien oniryczny płaskowyż.

Sculpture być może po raz kolejny ogrywa te same sztuczki, ale ja ciągle daję się nabrać, tutaj przeczytacie dlaczego. Tam też trochę więcej o Call Back The Giants. Tutaj chciałbym wspomnieć, że to również jedno z osiągnięć innej niezawodnej wytwórni – Kye prowadzonej przez Grahama Lambkina, która w tym roku wydała m.in. kolejne elektro-akustyczne kompozycje Moniek Darge czy perwersyjną muzykę salonową Idea Fire Company. Z industrialnie nadpsutym dubem Ekoplekza mam tylko jeden problem: 18 minut EPki to za mało, a a 114 minut Memowrekz to jednak za dużo.

Kreng to jeden z niewielu mieszkańców niepokojącego śródziemia modern classical/dark ambient/dźwiękowa depresja, który jest w stanie mnie do siebie przekonać. Już jego pierwszy album zwiastował, że trochę o co innego mu chodzi, jednak można było zarzucać mu, że jedyną sztuką jaką prezentuje jest sprawne dobieranie mówionych wstawek. Tym razem ograniczył ten zabieg, co pozwoliło mu tylko rozwinąć skrzydła. Dzięki temu dostajemy niezbity dowód na to, że „nastrojowość” nie wyklucza spójności formy i wyczucia dramaturgii, a budowanie narracji nie oznacza popadania w ilustracyjność.

Z roku na rok coraz mniej w moich podsumowaniach płyt z muzyką improwizowaną (choć na żywo cieszy mnie ona tak samo jak kiedyś), jednak 2011 przyniósł kilka znaczących pozycji i w tej dziedzinie. Przede wszystkim Wigry MIMEO (znów Bôłt, do spółki z Monotype), rejestracja koncertu i mimo, że byłem na nim, to płytę udaje mi się docenić jako dzieło autonomiczne, w oderwaniu od tamtego wydarzenia, bez porównywania, co świadczy o jej wielkiej sile. Noetingera, którego w składzie super-grupy w Wigrach zabrakło, pojawia się na krótkim ale bardzo treściwym winylu w towarzystwie Drumma i Piotrowicza. W kontrze do tego elektronicznego tria można słuchać całkowicie akustycznego składu Dafeldecker / Dörner / Johansson. Oba wydawnictwa łączy rzucenie nowego światła na kwestię wirtuozerii albo wzniesienie jej na wyższy poziom, gdzie okazuje się, że mistrzowskie opanowanie wybranego instrumentarium nie musi prowadzić do pustych popisów.

Zaskakujące (bo stworzone przez mało znanych muzyków) są Confessions of a Middle School Guidance Counselor – powiew świeżości w lekko zatęchłym pokoiku redukcjonistycznej improwizacji. Każdy może sam się przekonać, legalnie ściągając stąd.

Ze sceną improwizowaną są zwyczajowo łączeni Taku Unami i Takahiro Kawaguchi, ale ich niezwykła wyprawa do Teatro Assente, to raczej nietypowe słuchowisko. Próba sportretowania miejsca, odnalezienia ale i uszanowania jego specyfiki, która może trochę kojarzyć się z Good Bye, Dragon Inn Tsai Ming-lianga. Jednocześnie pośród, pozornie, czystych nagrań terenowych i drobnych wydarzeń dziejących się „po prostu”, mamy kilka zdecydowanych interwencji autorskich, tak żebyśmy nie zapomnieli, że słuchamy czegoś zakomponowanego.

Płyty Eliane Radigue i The Necks (o których tutaj) pojawiły się w zestawieniu, bo nawet ich „pomniejsze” dokonania są wciąż lepsze niż kilkadziesiąt (jeśli nie kilkaset) albumów, które słyszałem w zeszłym roku. Jak zwykle można narzekać na klęskę urodzaju, żeby się streszczać zakończę to podsumowanie jeszcze jedną listą. Listą albumów również wartych poświęcenia im czasu:

Lionel Marchetti Une Saison

Akita / Gustafsson / O’Rourke One Bird Two Bird

Ferran Fages Pèl Nord

Wojtek Bąkowski Nieautoryzowana biografia Ziemniaka Ziemka

A Quaint Freud The Daily Lee Roy Reuben

Dalglish Benacah Drann Deachd

Richard Youngs I Dream Of Mezzanine / Cloudplanes

Cut Hands Afro Noise I

Idea Fire Company Music From The Impossible Salon

997 Pieśni masowe na zespół świetlicowy

Düsseldorf 1989-1993

Zbigniew Karkowski & Julien Ottavi Argosh

The Ames Room Bird Dies

Bee Mask Elegy for beach friday

Valerio Tricoli / Thomas Ankersmit Forma II

Piotr Kurek Heat

Palm Wine, DJ/rupture / Maga Bo Dreamachine / Beyond Digital Mix

Frédéric Blondy / DJ Lenar play Mauricio Kagel Ludwig van

Shabazz Palaces Black Up

Andy Stott Passed Me By

Toshimaru Nakamura / John Butcher Dusted machinery

Alessandro Bosetti Coaxial

Jérôme Noetinger / Will Guthrie Face Off

Kassem Mosse Enoha EP

Projekt “PERSPEKTIVEN / PERSPEKTYWY” poświęcony jest muzyce elektronicznej powstającej w latach 60-tych równolegle w dwóch ośrodkach muzyki eksperymentalnej – kolońskim studiu WDR Elektronische Musik Studio oraz warszawskim Studiu Eksperymentalnym Polskiego Radia. Ten początkowy okres rozwoju technologii studyjnej charakteryzował się wieloma eksperymentami, które stanowią dziś podstawowe metody tworzenia większości otaczającej nas muzyki.

Chcemy przypomnieć historię tych nieco zapomnianych eksperymentów używając ich przeciwko nim samym. Tak jak kompozytorzy i reżyserzy dźwięku dekomponowali i remiksowali nagrany materiał, tak też i my chcemy dokonać dekompozycji i remiksu ich twórczości. Czyli zapytać o możliwe scenariusze kontynuowania tej tradycji. Bardziej niż pogoń za kolejnymi innowacjami technicznymi, interesują nas nowe sposoby słuchania muzyki, które powstały wraz z ówczesną muzyką elektroniczną. W jaki sposób można rozwijać owe sposoby dzisiaj?

Program skonstruowany jest w taki sposób, aby wyartykułować owe pytania zarówno teoretycznie (dyskusja, prezentacja partytur) jak i praktykcznie (prezentacja oryginalnych nagrań oraz ich nowych, często przearanżowanych wersji). Organizatorem jest Satelita – kolektyw muzyczno-kuratorski z Kolonii we współpracy z 4.99 z Warszawy, wydawcą archiwalnych nagrań ze Studia Eksperymentalnego Polskiego Radia oraz ich nowych wersji. Po koncercie będzie można nabyć zeszłoroczne i najnowsze płyty z serii Polish Radio Experimental Studio.

Eugeniusz Rudnik – Dixi (wyk. Mikołaj Pałosz)

PROGRAM (19.01.2012, czwartek, CSW Zamek Ujazdowski – Laboratorium)

19.00: Wykład / Prezentacja (nagrania archiwalne, partytury, remiksy)

20.00: Muzyka elektroniczna na taśmę
- Bogusław Schaeffer, Symfonia elektroniczna (nowa realizacja: Wolfram)
- Eugeniusz Rudnik, niepublikowane kompozycje
- Eugeniusz Rudnik, Miniatury (remiks: DJ Lenar)

21.00: Muzyka elektroniczna na instrumenty
- Eugeniusz Rudnik, Dixi (wykonanie: Mikołaj Pałosz, wiolonczela)
- Johannes Fritsch, Fabula Rasa (wykonanie: Maciej Śledziecki, gitara / Marion Wörle, laptop)
- György Ligeti, Continuum (wykonanie: Philip Zoubek, fortepian)
- György Ligeti, Artikulation (wykonanie: Mikołaj Pałosz, wiolonczela / Maciej Śledziecki, gitara / Philip Zoubek, fortepian)
- Bohdan Mazurek, Esperienza (wykonanie: DJ Lenar, gramofon /  Mikołaj Pałosz, wiolonczela / Maciej Śledziecki, gitara / Philip Zoubek, fortepian / Marion Wörle, laptop)
Warszawa, 19 stycznia 2011, CSW Zamek Ujazdowski (Laboratorium)
Kolonia, czerwiec 2011, DQE Halle

Kuratorzy: Maciej Śledziecki i Marion Wörle (Kolonia) / Michał Libera (Warszawa)

szczegóły: www.patakaind.blogspot.com / www.z-a-m.eu

Druga edycja wrocławskiego Art Of Improvisation przyniosła nie lada wyzwanie. Nazwisko zaproszonej gwiazdy – Axela Dörnera wywołuje natychmiastowe skojarzenie z hasłem „redukcjonizm”, które brzmi groźnie zapewne nie tylko dla mnie. I chociaż tylko szczątkowo znam twórczość tego trębacza, a zawsze brakowało mi werwy, by poszukać teoretycznej podpory dla jego muzyki, wiedziałem, czego się spodziewać – sonorystyki na najwyższym poziomie; była to wystarczająca motywacja do pójścia na jego solowy koncert.

Pierwsze dźwięki wzbudziły jednak niepokój. Wyobraźcie sobie na scenie praktycznie nieruchomego muzyka ze specyficzną trąbką (jej wyjątkowość polegała na suwaku zbliżającym ją do mikropuzonu) w ustach, który w sposób absolutnie pozbawiony emocji wydobywa z instrumentu dźwięki krótkie, intensywne i treściwe, acz równocześnie chłodne i chropowate. Niby nic nowego, w końcu wielu, szczególnie młodych trębaczy (pokroju Petera Evansa, Nate’a Wooleya czy Tylora Ho Bynuma) korzysta z sonorystycznych możliwości swego instrumentu, Dörner jednak, z wyjątkową premedytacją, koncentrował się na samym dźwięku, ogołacając swój występ z jakiejkolwiek prawidłowości rytmiczno – melodycznej. I tak po około pięciu minutach zacząłem niecierpliwie wiercić się w fotelu, zupełnie zagubiony w tym braku jakiejkolwiek dramaturgii, emocji, melodii i rytmu, i pewnie wyszedłbym po wszystkim dalece zniesmaczony bądź to swoim nieprzygotowaniem, bądź Dörnerowskim konceptem, gdyby nie sprawdzony już na innych koncertach manewr – zamknięcie oczu. Bo w tym momencie wszystko, wbrew nastałej ciemności, stało się jasne, a Dörner objawił mi się niczym profesor wykładający ideę redukcjonizmu. Poczułem bowiem nagle jakąś dziwaczną więź, która połączyła z jednej strony nie muzyka, nie jego instrument, a właśnie sam czysty i nieskażony najmniejszym kontekstem dźwięk z jakąś nierozpoznaną partią mojego mózgu, zdecydowanie bardziej odpowiedzialną za intelekt niż emocje. I za tym przyszło zupełnie nowe uczucie satysfakcji – pojawia się ono zazwyczaj, gdy rozwiązujemy jakąś zagadkę lub pojmujemy coś wcześniej niezrozumiałego, i niczym Neo w Matrixie podłączony do maszyny transmitującej mu bezpośrednio do głowy bezlik danych, tak i ja z delikatnym uśmiechem czułem, jak Dörnerowskie bity i bajty, nieznanym mi do teraz łączem, łechcą zaniedbany fragment kory mózgowej, układając się w nową (sic!), acz przecież podstawową informację na temat istoty samego dźwięku i jego wpływu na słuchacza. Wystarczyło jednak, że na chwilę otwierałem oczy i natychmiast transfer się przerywał, jakby mój mózg tylko w warunkach stosownej deprywacji sensorycznej mógł przyswajać te dźwięki na właściwym poziomie. Potrzebowałem redukcji całego kontekstu, a Dörner doskonale wiedział, jak mi w tym pomóc. Sonorystyczność jego muzyki automatycznie wyłączała doświadczenie i skojarzenia, a statyczność sceniczna pozwalała odciąć się od wizualnej strony, czyli uciec od informacji o źródle dźwięku. W ten sposób mogłem absolutnie skoncentrowany tkwić w tym wirtualnym połączeniu i naprawdę dobrze mi było w tej muzycznej przestrzeni, gdzieś na granicy świadomości. Dopiero gdy dźwięk ustał ( jakże doskonale wiedziałem, kiedy zaistniała cisza nie była kolejną pauzą, tylko końcem utworu!)  uświadomiłem sobie, jak wielki kunszt trzeba posiadać, jak bogatą wiedzę i talent, aby – trzymając się swych surowych założeń – nie przerwać połączenia ze słuchaczem fałszywą nutą (w tym przypadku uruchamiającą skojarzenie), zgubną repetycją czy też zbyt długą pauzą.
W drugim utworze Dörner kontynuował realizację swej muzycznej idei, tyle że tym razem na gruncie elektroakustycznym. Trąbka, za pomocą specjalnych mikrofonów i różnych elektronicznych nakładek, stała się w większej części kontrolerem do obsługi generatora szumów, dronów i pisków, tkwiącego – w stojącym do tej pory bezużytecznie – laptopie i tylko czasem służyła muzykowi w konwencjonalny sposób. Zadziwiające, że ta estetyczna przemiana zupełnie nie wpłynęła na charakter interakcji między mną a pojawiającymi się dźwiękami.

Po około półgodzinnej przerwie na scenie pojawił się kwartet Peeping Tom, w którego skład, oprócz Dörnera, wchodzą: kontrabasista Joel Grip, saksofonista Pierre-Antoine Badaroux oraz perkusista Antonin Gerbal i zgodnie z zapowiedziami już od pierwszych dźwięków zaproponował nam podróż do połowy lat 50. ubiegłego stulecia. Przy założeniu, że artyści grali dokładnie ten sam materiał, co na promowanej płycie, z wkładki tejże dowiadujemy się, że wybrane i przerobione kompozycje pochodzą z repertuaru takich twórców bebopu, jak Herbie Nichols, Elmo Hope czy George Wellington. Z bardziej znanych postaci Peeping Tom inspirował się Jackie MacLeanem, Fatsem Navarro czy Budem Powellem. W wielu przypadkach przegląd, który nam zaoferowano, świadczył o dokonaniu przez zespół naprawdę przemyślanej selekcji pod kątem wyszukania kompozycyjnych perełek, bardzo szybko okazało się jednak, że ich potencjał miał być wykorzystany w dość nieoczekiwany sposób – jako baza dla zespołowej, bardzo chłodnej, intelektualnej i improwizowanej dekonstrukcji. Muzycy, dysponując niepodważalnym warsztatem instrumentalnym, bawili się tymi kompozycjami niczym czterech chłopców klockami lego – raz budując zamek, za chwile burząc go i układając coś zupełnie innego, skrojonego bardziej na miarę naszych czasów, a rezultat wielokrotnie, wbrew bebopowym korzeniom, estetycznie zbliżał się do uwspółcześnionej wersji colemanowskiego kwartetu.
O ile Dörner solo zaproponował redukcję kontekstu, tak tym razem byliśmy świadkami zespołowego, dość perfidnego jego unicestwiania i szczerze powiem, że intencja ta nie przypadła mi do gustu. Czułem się trochę jak widz filmów Von Triera, który w czasie seansu jest coraz bardziej uprzedmiotowiany i modelowany według autorytarnej i mocno narcystycznej koncepcji twórcy. Peeping Tom, bazując bowiem na naszych skojarzeniach i przyzwyczajeniach dotyczących jazzu lat 50., rozpędzał swoją wewnętrzną maszynerię, by po chwili studzić i nas, i siebie, a co najważniejsze – cały ten proces odbywał się poprzez modyfikację bardzo subtelnych detali. Nie było istotne, co grają, tylko jak grają, ponieważ praktycznie nie zmieniając charakteru rytmiczno-melodycznego, muzycy (szczególnie wybitnie wyrachowany i świetny technicznie perkusista) potrafili ofiarować nam bluesa tylko po to, by za chwilę nam go tym brutalniej odebrać. I może byłoby to naprawdę świetne, takie  intelektualne „Funny Games”, gdyby nie fakt, że materiałem wyjściowym była muzyka prezentująca skrajnie przeciwne, poniekąd aintelektualne, za to bardzo emocjonalne założenia. Przez to zamiast zabawy otrzymałem tylko zwykły pastisz, który, niestety, jako formuła, po 15 minutach się wyczerpał.

Marcin Kiciński, autor bloga Impropozycja

12 listopada 2011 roku w kościele ewangelicko-augsburskim św. Trójcy w Warszawie odbył się niezwykły koncert – prapremiera „Messy dell’Uomo Moderno” na dwa kwartety smyczkowe, chór i perkusję, i zarazem portret kompozytorski Kamila Staszowskiego. „Messa dell’Uomo Moderno” to po polsku „Msza Człowieka Współczesnego” i wydaje się, że jest to dla niej odpowiedni tytuł. To muzyka współczesna czerpiąca z wielu gatunków muzycznych i odwołująca się do najróżniejszych tradycji kulturowych, lecz w kontekście jej właściwego przesłania stanowi to w pełni uzasadniony zabieg artystyczny. W gruncie rzeczy „Msza Człowieka Współczesnego” to symbol współczesności wraz z całą jej „kulturową mozaiką”. To również muzyczny portret współczesnego człowieka, pozostającego pod ostrzałem kultury obrazkowej, dorastającego na wszystkim, co tylko przyniesie życie. Bowiem w gruncie rzeczy życie człowieka współczesnego nabiera cech wielkiej podróży bez względu na to, czy mamy na myśli wędrówki wirtualne, czy rzeczywiste przemierzanie świata.

Jaki tak naprawdę jest człowiek współczesny? Być może właśnie taki, jak „Messa dell’Uomo Moderno” Kamila Staszowskiego – obciążony bagażem dokonań wszystkich poprzednich epok, inspirujący się wszystkim naraz, gdyż wszystko i naraz jest zwykle na wyciągnięcie ręki.
Sam autor „Messy…”, Kamil Staszowski, mówi: „Trudno mi mówić o konkretnych inspiracjach: inspiruje mnie to wszystko, co mnie otacza, fascynuje mnie świat w nieskończonej ilości odsłon. Grafiki Muchy, secesja, neogotyk, ale także pop-art, mainstream i pójście pod prąd”. Kamil Staszowski to człowiek niezwykle wszechstronny, gdyż jest nie tylko kompozytorem, ale także pianistą i organistą, a w swoim życiorysie ma za sobą również epizody dyrygenckie. Ponadto Kamil Staszowski to laureat licznych nagród muzycznych i literackich (m.in.: Stypendysta Prezesa Rady Ministrów, Marszałka Województwa Śląskiego, Śląski Talent Roku 2004, stypendysta Idyllwild Arts Summer Academy – Kalifornia, USA).

Jak doszło do powstania „Messy dell’Uomo Moderno”? Do powstania utworu przyczyniło się kilka czynników. Z jednej strony Kamil Staszowski – jak każdy kompozytor studiujący na Uniwersytecie Muzycznym Fryderyka Chopina – był zobowiązany do uwieńczenia roku akademickiego jakąś nową kompozycją, z drugiej strony był gorąco namawiany przez obecnego doktoranta UMFC, Leszka Lorenta, do napisania utworu, w którym istotną rolę odgrywałaby perkusja. Ponadto o zrealizowaniu dużego projektu z udziałem chóru rozmawiał wówczas z dyrygentką chóru Varsoviae Regii Cantores, Joanną Malugą. Młody twórca podszedł do tego zadania niezwykle poważnie, pisząc utwór spełniający zarazem trzy powyższe kryteria – „Msza Człowieka Współczesnego” stała się kompozycją wieńczącą kolejny rok akademicki, utworem ze znaczącą rolą perkusji i zarazem całkiem sporych rozmiarów dziełem chóralno-instrumentalnym.
„Pragnąłbym mieć możliwość przedstawienia utworu Messa dell’Uomo Moderno szerokiemu kręgowi odbiorców, ludziom współczesnym, niekoniecznie będącym sympatykami muzyki artystycznej. Chciałbym pokazać, że przeżycie muzyczne może być uniwersalne. Utwór nadaje się do wykonania szczególnie we wnętrzach sakralnych” – mówi Kamil Staszowski.

Co sprawia, że „Msza Człowieka Współczesnego” nabiera wydźwięku uniwersalnego? Czy sięganie do różnych technik kompozytorskich i tradycji kulturowych? Czy postmodernistyczne brzmienie, sprawiające, że harmonie i melodie ukryte w dziele są zwyczajnie – mówiąc językiem potocznym – „przyjemne dla ucha”? Messa dell’Uomo Moderno w naturalny sposób łączy tradycję ze współczesnością, można wręcz powiedzieć, że podejmuje próbę odnalezienia miejsca tradycji we współczesnym świecie.
Utwór nawiązuje wprawdzie do formy mszalnej, ale w dość swobodny, a zarazem niekonwencjonalny sposób. W kompozycji Kamila Staszowskiego możemy odnaleźć m.in. elementy mszy trydenckiej – Missale Romanum, 1962 (choćby poprzez wykorzystanie tekstu liturgicznego). Messę dell’Uomo Moderno cechują także nowoczesne, charakterystyczne dla muzyki XX-wiecznej i nowej brzmienia i harmonie (m.in. operowanie glissandami) oraz nietypowe instrumentarium. Przede wszystkim nieczęsto się zdarza by niemal równorzędnym partnerem dla chóru – obok podwójnego kwartetu smyczkowego – była multiperkusja (m.in. czelesta, dzwony rurowe, tom-tomy, tam-tamy, kotły, gongi, wibrafon). Ponadto jeszcze rzadziej spotykane jest zapisanie w partyturze partii instrumentalnych również dla chóru, tymczasem w niektórych partiach Mszy Człowieka Współczesnego wokaliści odpowiadają za dodatkowe efekty dźwiękowe (m.in. dzięki użyciu rainmakerów), a nawet stają się formotwórczym czynnikiem rytmicznym (np. poprzez ostinato w simantrach, na których grają chórzyści). Zarówno rainmakery, jak i simantry odnoszą do korzeni cywilizacji i, w gruncie rzeczy, jest to rezultat świadomie osiągany przez kompozytora. Sama Messa dell’Uomo Moderno, pomimo swej repetytywnej formy, wydaje się być mistyczną podróżą w czasie – rozpoczyna się słowami „Dona nobis pacem”, kończy zaś tą samą melodią śpiewaną bez słów. Czyżby zatem kryło się w tym osobiste spostrzeżenie młodego twórcy i przesłanie, jakoby historia duchowości była jedynie tą samą opowieścią wyrażaną różnymi słowami i na różne sposoby?

Zazwyczaj prezentacja twórczości młodych twórców odbywa się przy okazji koncertów zbiorowych, na których słuchacz ma możliwość zapoznać się z pewnego rodzaju kompozytorską „galerią osobowości”. Na najrozmaitszych festiwalach muzyki nowej koncerty portretowe są z reguły zarezerwowane dla twórców starszego pokolenia, a nie dla kompozytorów jeszcze studiujących. Oczywiście, można by się spierać, czy prezentacja jednego jedynego utworu o sporych rozmiarach pozwala na pełną ocenę twórczości danego twórcy. Z pewnością nie – forma wokalno-instrumentalna, nawiązująca do mszy to tylko jedna z możliwości, po jaką może sięgnąć młody kompozytor. Jednakże w przypadku Mszy człowieka współczesnego odbiorca mógł być zarazem obserwatorem inspiracji, którymi kierował się Kamil Staszowskimi, gdyż jak zostało to już wspomniane, Messa dell’Uomo Moderno to utwór odważnie czerpiący z różnych stylów i tradycji muzycznych. Sam kompozytor w rozmowie źródeł swojej inspiracji upatruje we wszystkim, co w jakiś sposób na różnych płaszczyznach jest mu bliskie, m.in. w twórczości Reicha, Glassa, Mykietyna, Góreckiego, Szymanowskiego, Fauré, Bacha, Pärta, Scelsiego, a nawet w utworach twórców muzyki techno i w melodiach charakterystycznych dla Bliskiego Wschodu.
W związku z tym prawykonanie Mszy Człowieka Współczesnego mogłoby się stać zarzewiem dyskusji na temat eklektyzmu w muzyce współczesnej.
Czy rzeczywiście eklektyzmu? A może odwagi w eksperymentowaniu, sięganiu po różne wzorce i – wreszcie – poszukiwaniu piękna? Messa dell’Uomo Moderno wydaje się wychodzić z tej batalii zwycięsko – opowieść o człowieku współczesnym i jego świecie daje twórcy wiele swobody, jeśli jego muzyczna wypowiedź ma być rzeczywiście szczera i autentyczna.

Parę słów o formie „Mszy Człowieka Współczesnego. W kościele św.Trójcy została ona poprzedzona swoistego rodzaju preludium i wprowadzeniem do właściwej części koncertu – utworem Alter Ego na dwa kwartety smyczkowe. W okrągłym kościele przy pl. Małachowskiego, znanym ze swojej akustyki i dużego pogłosu, postmodernistyczne harmonie rozpłynęły się słodkim i rzewnym brzmieniem, pomimo dość mrocznego, sonorystycznego i „dudniącego” początku. Nastrój oczekiwania podsycała malownicza gra świateł, które zmieniały się w zależności od nastroju danej frazy muzycznej, zarówno podczas wykonania Alter Ego, jak i już na samej Messie dell’Uomo Moderno.
W chwili, gdy na scenę wyszedł chór, było już wiadomo, że zaraz wydarzy się coś szczególnego, nie tylko dlatego, że tytuł dzieła brzmi intrygująco, a samo prawykonanie było zapowiadane od dawna, ale również dlatego, że wykonania obszernych rozmiarów form wokalno-instrumentalnych autorstwa studentów kompozycji UMFC to rzadkość na polskim rynku muzycznym, a gdy już do nich dochodzi, to zwykle okazują się jednorazowymi epizodami.
Utwór rozpoczęła prośba o pokój – „dona nobis pacem”, której reminiscencja miała miejsce również po wieńczącym kompozycję greckim „kyrie”, stanowiąc klamrę spinającą wszystkie następujące po sobie motywy w spójną całość. Messa dell’Uomo Moderno to utwór jednoczęściowy, aczkolwiek wykorzystujący różne teksty liturgiczne m.in. wspomniane wyżej formuła, a także: „emitte lucem et veritatem tuam”, „popule meus”, „confiteor” (jedyna wykorzystany w całości), „amen”. Ta ostatnia wydaje się być najważniejsza dla całej kompozycji. Fragment jej poświęcony jest utrzymany w technice imitacyjnej i, co charakterystyczne, uporczywie powraca, jak gdyby niezależnie od następujących po sobie myśli muzycznych. Jak twierdzi sam twórca, swoistą oś energetyczną stanowi motoryczne, repetetywne i śmiało korzystające z techniki kanonu „emitte lucem et veritatem tuam”. Szczególnym fragmentem jest z kolei wypowiedziane przez głosy męskie „popule meus quid fecit tibi” („Ludu mój, cóżem ci uczynił”), potraktowane jako ostinato i kontrapunkt dla swobodnej recytacji tenorowej o lekkim zabarwieniu dramatycznym.
Messę dell’Uomo Moderno jako całość cechuje: repetytywność i praca motywiczna, nawiązywanie do konstrukcji i symboli mszalnych (nie zachowując jednak kolejności klasycznej mszy), ukryte inspiracje różnymi technikami kompozytorskimi (m.in. minimalem, polichóralnością, estetyką typową dla muzyki Bliskiego Wschodu, a nawet pewnymi rozwiązaniami harmonicznymi i melodycznymi nasuwającymi skojarzenia z muzyką techno), a przede wszystkim metaforyczność.

Na czym polega metaforyczność Mszy Człowieka Współczesnego? Przejawia się ona w paropoziomowej symbolice poszczególnych jej partii oraz w samym tytule i ogólnej koncepcji („cofanie się” w porządku części mszalnych oraz w historycznej kolejności tradycji kulturowych). Np. wykonywane przez chór szumy na początku utworu nawiązują do szumu morza („a Duch Boży unosił się ponad wodami”), ale jednocześnie mogą symbolizować wiatr (nasuwający skojarzenia z Duchem Świętym) oraz pewną nieokreśloność, z której wyłonią się dźwięczne brzmienia czelesty. Z kolei inspiracje bliskowschodnie poniekąd wiążą się z historią chrześcijaństwa i w ogóle religii – Bliski Wschód to kolebka cywilizacji judeochrześcijańskiej. Warto nadmienić, że wykorzystywane przez chór simantry były używane w klasztorach Wschodu jako instrumenty wzywające do modlitw. Oczywiście historia i symbolika simantry jest znacznie bardziej rozbudowana – m.in. patriarcha Antiochii Teodor Balsamon uznawał ją za symbol różnic pomiędzy Wschodem a Zachodem, a w Europie południowo-wschodniej, za czasów panowania Imperium Osmańskiego, była traktowana jako ekwiwalent dzwonów (wówczas zakazanych). Sam kompozytor o simantrach wypowiada się w ten sposób: „Wygrywane na simantrach rytmy w Kyrie przypominają dźwięk kołatek w Wielki Piątek, a gdy na koniec grają wszystkie naraz, nasuwają skojarzenia z przybijaniem gwoździ do Krzyża”.

Ktoś po koncercie powiedział, że dostrzega w Mszy Człowieka Współczesnego dążenie do harmonii w chaosie świata. Ktoś inny, że po zakończeniu utworu czekał jeszcze na puentę.
Jaka może być puenta? Kamil Staszowski po prawykonaniu powiedział: „Muzyka jest jak marzenie senne… a w tym utworze jest ukazana jakby wrażliwość człowieka współczesnego”. Oby przekaz ten nie wymagał nigdy żadnej puenty, oby częściej w przestrzeni Warszawy odbywały się prawykonania utworów młodych studentów i absolwentów kompozycji.

Kilka late temu Marek Chołoniewski określił swój Festiwal Audio Art hipernormalnym i superzwyczajnym odcinając się od nakręcającego się od lat wyścigu o prymat najlepszych wydarzeń artystycznych, walcząc konsewentnie o stabilną pozycję alternatywnego, eksperymentalnego, niszowego, ekskluzywnego festiwalu zawierającego wyłąznie premierowe prezentacje sztuki audio art z całego świata.
Konsewentny w swych założeniach prezentacji wyrafinowanych form sztuki dźwiękowej w zestawieniu z bardziej tradycyjnymi gatunkami, z wyróżnieniem improwizacji jako szczególnej metody twórczej i zestawianiu form koncertu z performancem i instalacją dźwiękową festiwal odbywa się corocznie od 1993 roku, poprzedzony serią audio art
zainicjowaną w Galerii Krzysztofory występem Phila Niblocka w 1985 roku, ta z kolei była naturalną konsekwencją comiesięcznej akcji koncertowej Muzyki Centrum działającej co miesiąc 13-go od czerwca 1977 roku w Galerii Krzysztofory, a także wielu innych przetrzeniach Krakowa, Polski i wielu krajów Europy, Azji i obydwu Ameryk.

19 edycja Festiwalu Audio Art we wrzesniu i drugiej połowie listopada 2011 r. zawiera 39 zdarzeń/projektów, wśród nich szczególnie wiele instalacji dźwiękowych.

Dwa niezwykłe wydarzenia, będące prologiem tegorczonego festiwalu odbyły się we wrześniu b.r.: 14 września w Bunkrze Sztuki wystąpił wybitny skrzypek, dyrygent i kompozytor z Nowego Jorku Todd Reynolds ze swoim najnowszym albumem Outborough.