Dźwięk nie jest metaforą – między estetyzacją a oporem | Klub Czytelniczy Sound Studies

========

Estetyzacja, która dotyka tematów politycznych nie jest neutralnym gestem. Zamienia świadectwo w obiekt artystyczny, traumę w materiał kompozytorski, protest w archiwum dźwiękowe. Jeśli polityczność dźwięku to relacje władzy, to kto ma prawo produkować dźwięk, kto jest uciszany, kto słucha i w jakim celu. Szczególną uwagę poświęcimy trzem tekstom 46 numeru Glissando Polityczność/ThePolitical. Cisza po masowych zaginięciach w Peru jest odmową świadectwa, którego język nie udźwignie (Joanna Pietraszczyk-Sękowska). Relacja treści i formy w requiem komponowanym świadomie po stronie ofiar (Anna Wójcikowska/Zygmunt Krauze) ujawnia napięcie między tym, co mówi teren i tym, co słyszą słuchacze sal koncertowych. Akustemologia siebie staje się narzędziem zrozumienia traumy instytucjonalnej (Filip Szałasek), ale to krzyk skierowany głównie do wewnątrz, a system przemocy go nie rozpoznaje.
Spojrzymy, jak teoria polityczna opisuje ciszę jako narzędzie władzy i sposób unieważniania głosów, ale też wyraz bezradności wobec niewyrażalnego (Michael Freeden). Następnie sięgniemy do dźwiękowych figur opisanych przez Brandona LaBelle’a – niewidzialnych, słabych, wędrujących i podsłuchiwanych oraz do wspólnot, które nie powinny się wydarzyć, powstających na marginesach i w szczelinach obowiązujących reżimów przynależności. Z tego punktu przejdziemy do materialności dźwięku jako narzędzia przemocy i dominacji – granic, więzień i protestów obecnych także w tekstach 46# Glissanda o koreańskiej strefie zdemilitaryzowanej, protestach w Białorusi, pejzażu zniszczonej Gazy i praktykach dźwiękowego oporu w Chile. Dalej przyjrzymy się słuchaniu jako formie kontroli i wykluczania (Emily Apter / Abu Hamdan), gdzie akcent czy barwa głosu stają się narzędziem selekcji i nadzoru, a na koniec zestawimy te przykłady z próbami budowania sonicznej wspólnoty jako odpowiedzi na faszyzm (Salomé Voegelin), pytając o granice tak rozumianej estetycznej utopii.
Zestawiając artystyczne i polityczne użycia dźwięku z deleuzjańską figurą Bartleby’ego w interpretacji Macieja Kustera zastanowimy się nad jej sonicznym odpowiednikiem – odmową, która nie mieści się ani w estetyzacji, ani w klasycznym geście oporu.

Teksty teoretyczne
1. Michael Freeden — Silence in political theory: A conceptual predicament, “Journal of Political Ideologies”, 2015 Vol. 20, No. 1, s. 1–9, http://dx.doi.org/10.1080/13569317.2015.997439
2. Brandon LaBelle — Unlikely Publics: On the Edge of Appearance [w:] Sonic Agency. Sound and Emergent Forms of Resistance, Goldsmiths Press 2018, s. 1-28 – dostępny online: http://brandonlabelle.net/…/08/LaBelle_Sonic_Agency.pdf
3. Salomé Voegelin — How to Perform an Anti-fascist Collective from Sound (The Sonic Turn, Bukareszt 2025) — dostępny online: https://theatticmag.com/…/how-to-perform-an-anti… (tekst manifestu w materiałach dodatkowych)
4. Maciej Kuster — Efekt kompresji. Bartleby, czyli tajemnica inności, Wielogłos 2022, nr 3(53) https://doi.org/10.4467/2084395XWI.22.015.16821, s. 39 i dalsze
5. Steve Goodman – Introduction [w:] Sonic Warfare, MIT Press 2010
6. Emily Apter – Shibboleth: Policing by Ear and Forensic Listening in Projects by Lawrence Abu Hamdan, OCTOBER 156, Spring 2016, pp. 100–11
Teksty z numeru:
Justyna Anders-Morawska – Słuchając wszystkich szumów-o polityczności dźwięku | Wstęp do #46 Glissando – dostępny online: https://glissando.pl/…/sluchajac-wszystkich-szumow-o…/
Joanna Pietraszczyk-Sękowska – O ciszy i krzyku na ten sam temat. Refleksje z terenu
Anna Wójcikowska – Children’s Requiem – po stronie ofiar. Anna Wójcikowska rozmawia z Zygmuntem Krauze
Filip Szałasek – Zmysłocyd. Akustemologia siebie

Spotkanie poprowadzi Justyna Anders Morawska – badaczka i wykładowczyni na Wydziale Studiów Międzynarodowych i Politologicznych Uniwersytetu Łódzkiego, członkini Rady Naukowej Interdyscyplinarnego Centrum Studiów Miejskich. Pracuje na styku politologii, studiów miejskich i sound studies, badając pejzaż dźwiękowy miasta jako pole negocjacji, wykluczenia i współrządzenia. Współpracowała m.in. z Radiem Kapitał, Teatrem Łaźnia Nowa, Instytutem Etnologii i Antropologii Kulturowej UJ oraz projektem „Dźwiękownia” UMCS i Warsztatów Kultury w Lublinie. Jest współredaktorką magazynu muzyki współczesnej i sound studies „Glissando”. Obecnie realizuje projekt ScienceHub/UNIC „Pogłosy miast – współsłyszenie postindustrialnej przeszłości i dźwiękowej przyszłości. Członkini sieci SOUND+ Network.

========

Klubu Czytelniczy Sound Studies – przestrzeń dla osób zainteresowanych kulturowymi, społecznymi, filozoficznymi, ekologicznymi i technologicznymi aspektami dźwięku. Na naszych spotkaniach analizujemy, jak dźwięk wpływa na codzienne życie, tożsamość, historię i doświadczenia wspólnotowe.
Spotkania Klubu odbywają się w poniedziałki, w godzinach 18:15-20:00, mniej więcej raz na 3 tygodnie. Mają konwersatoryjny charakter. Na każdym z nich gościmy badaczy_czki zajmujące się omawianym zagadnieniem i reprezentujące różne perspektywy – kulturoznawcze, artystyczne, socjologiczne, historyczne czy ekokrytyczne – i rozmawiamy o przeczytanych wcześniej tekstach.
Sięgamy po teksty w języku polskim i angielskim. Choć inicjatywa ma miejsce w przestrzeni uniwersyteckiej, nie wymaga od osób uczestniczących ugruntowanej wiedzy. Klub czytelniczy jest oddolną, samopomocową i inkluzywną inicjatywą, służącą wspólnemu pogłębianiu wiedzy z zakresu sound studies.
Klub powstał z inicjatywy Anny Horodyskiej, Agaty Klichowskiej i Bartosza Nowaka. Do kontaktu z nami drogą mailową zapraszamy także w sprawie propozycji tematów spotkań lub wyrażenia chęci poprowadzenia zajęć.